Itaka Odyseusza znów dzieli badaczy. Wyspa czy półwysep Paliki

• Homer opisał Itakę jako krainę niską, skalistą i wysuniętą najbardziej na zachód.
• Część historyków wskazuje obecną wyspę Itaka, a inni zachodnią część Kefalonii, czyli Paliki.
• Spór odżył przy piątkowej premierze filmu "Odyseja" Christophera Nolana.

Według PAP punkt wyjścia do całej dyskusji daje sam Homer. W IX pieśni opisał kraj Odyseusza jako niski, kamienisty i położony najdalej na zachód, a w pobliżu umieścił Dulichion, Same i Zakintos. To właśnie te wskazówki od stuleci próbują dopasować do mapy historycy, filologowie i kartografowie.

Już w starożytności nie było zgody co do położenia. Polibiusz uważał, że homerycka Itaka to dzisiejsza wyspa o tej samej nazwie w archipelagu Wysp Jońskich, podobnie oceniał to później Strabon. Kłopotem pozostaje jednak ukształtowanie terenu, bo współczesna Itaka jest górzysta, a opis Homera sugeruje raczej obszar niższy i bardziej płaski.

Kolejni uczeni próbowali odtworzyć nie tylko samą Itakę, ale też całą drogę Odyseusza. Ptolemeusz zaznaczał na mapie również inne miejsca z "Odysei", lecz jego sposób mierzenia odległości nie pozwala dziś łatwo przełożyć tych punktów na współczesną geografię. Dlatego wiele dawnych wskazań pozostało bardziej hipotezą niż pewnym rozpoznaniem.

W XVI w. Abraham Ortelius na mapie "Ulissea" wskazał jako Itakę dzisiejsze Korfu. Żeby zgrać podróż bohatera z tekstem Homera, dopisał też fikcyjną Ogygię, wyspę Kalipso. Taka pomyłka przez długi czas wracała na oficjalnych mapach Europy. Z kolei Victor Berard w 1912 r. szukał tropów na Morzu Śródziemnym i ostatecznie wrócił do tezy, że Itaka to obecna wyspa Itaka.

W lipcu 2026 r. prof. James Diggle z University of Cambridge i prof. John Underhill z University of Aberdeen zaproponowali inne rozwiązanie. Na łamach pisma Antigone napisali, że Homer nie musiał mieć na myśli wyspy, lecz krainę lub ojczyznę. Ich zdaniem najlepiej pasuje półwysep Paliki, zachodnia część Kefalonii, bo jest nizinny i wysunięty na zachód.

Do debaty dołożyła się piątkowa premiera filmu "Odyseja" Christophera Nolana. Zdjęcia powstały w Grecji, Maroku, Włoszech, Islandii, Szkocji i na Saharze Zachodniej, a w roli Odyseusza występuje Matt Damon. Obok niego grają m.in. Tom Holland, Anne Hathaway, Zendaya i Charlize Theron. Im głośniej o ekranizacji, tym częściej wraca pytanie, gdzie naprawdę leżała Itaka. Na razie wciąż pozostaje bez odpowiedzi.