Sprawdzamy pogodę dla Ciebie...
Michał Procner| 
aktualizacja 

Polak, który wraz z Albertem Einsteinem walczył z bombą atomową

22
Podziel się:

Dziś doskonale wiadomo, że bezustanny wyścig zbrojeń to ślepy zaułek rozwoju technologicznego. Nie zawsze tak jednak było, a w zmianie nastawienia decydujący udział wziął pewien Polak…

Polak, który wraz z Albertem Einsteinem walczył z bombą atomową
(Getty Images)

Obserwując historię ludzkości, można dojść do wniosku, że raczej nie uczymy się na cudzych błędach, a zdolność przewidywania tragicznych skutków pewnych działań mamy jako gatunek niemal całkiem wyłączoną. Istnieją jednak wybitne wyjątki od tej reguły, a wśród nich Polak, warszawiak – Józef Rotblat, który podjął walkę z najsilniejszym przeciwnikiem ludzkości: bombą atomową…

Elektryk, który zwątpił

Nic nie wskazywało, że Józef Rotblat zostanie światowej sławy naukowcem. Urodził się 4 listopada 1908 roku w zubożałej żydowskiej rodzinie. Opuściwszy religijny cheder ze względu na zwątpienie w istnienie Boga, rozpoczął naukę w Wolnej Wszechnicy Polskiej, która wówczas przyjmowała na podstawie egzaminu wstępnego. Rotblat uczył się wieczorami, a za dnia pracował jako elektryk.

Szczęśliwym zbiegiem okoliczności, nauczycielem młodego Rotblata był profesor Ludwik Wertenstein. To własnie on, były asystent Marii Skłodowskiej-Curie, prowadzący wykłady na temat promieniotwórczości, teorii kwantowej i budowy atomów, stał się wzorem do naśladowania.

Po zdobyciu tytułu magistra wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Wolnej Wszechnicy Polskiej, Rotblat rozpoczął pracę w Pracowni Radiologicznej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W 1938 ożenił się i obronił doktorat na Uniwersytecie Warszawskim. Otrzymał zagraniczne stypendium z którego skorzystał – wojna wybuchła, gdy był w Liverpoolu. Żony nigdy już nie zobaczył, mimo usilnych prób wydostania jej z kraju.

Pracując nad bombą

W Wielkiej Brytanii trafił pod skrzydła odkrywcy neutronów, Jamesa Chadwicka. To właśnie on zauważył ogromny potencjał umysłowy Rotblata i wnioskował o przyjęcie go do projektu Manhattan, mimo ograniczeń związanych z narodowością.

Pomógł w stworzeniu bomby, ale zanim broń była gotowa, opuścił placówkę badawczą. Jako oficjalny powód podał obawę o żonę. Prawda była jednak taka, że Rotblat ponownie zwątpił – podobnie jak dawniej, w chederze – tyle, że tym razem utracił wiarę w sens opracowywania ładunku nuklearnego. Jak sam twierdził, Niemcy tak czy inaczej nie miały już szans na zwycięstwo w wojnie, nie wspominając o wyścigu zbrojeń. Na miejscu poznał też Nielsa Bohra, który utwierdził go w niechęci do militarnego użycia energii atomowej, dzieląc się pesymistyczną wizją wyścigu zbrojeń.

Mimo podejrzeń ze strony FBI udało mu się wrócić do Wielkiej Brytanii, gdzie jeszcze przez jakiś czas uczestniczył w projekcie Tube Alloyse. W 1945 na Japonię spadły bomby, a Rotblat na własne oczy przekonał się o swojej racji. Tego samego roku dowiedział się też, że jego żona została zabita w obozie zagłady w Bełżcu.

Anty-atom

Musimy nauczyć się pytać samych siebie, nie jakie kroki można podjąć, by zapewnić militarne zwycięstwo dowolnej grupie, którą popieramy, bo już nie ma takich kroków; pytanie, które musimy sobie zadać, brzmi: jakie kroki należy podjąć, by zapobiec militarnemu konfliktowi, którego skutki muszą być najstraszniejsze dla wszystkich stron? – czytamy w dokumencie. Jak się później okazało, właśnie to było początkiem globalnego ruchu przeciw broni jądrowej.

W 1957 roku odbyło się pierwsze spotkanie w Sprawie Nauki i Problemów Światowych w kanadyjskiej miejscowości Pugwash, od której nazwę wzięło później zrzeszenie naukowców sprzeciwiających się zbrojeniom atomowym. Również te spotkania wzbudzały niepokój rządów – zarówno zachodnich, jak wschodnich, ponieważ dyskutowali na nich ludzie z obu stron żelaznej kurtyny. Zupełnie bez powodu: jedyne, czym zajmowali się uczeni, było propagowanie wiedzy na temat niszczycielskich skutków militaryzacji energii atomowej. Pokazywali faktyczną skalę zniszczeń i dowodzili długofalowej szkodliwości promieniowania jonizującego. Rotblat zajmował się badaniem wpływu promieniowania na powstawanie nowotworów.

Czytaj także:

Jego wypowiedzi bywały często drażniące dla polityków, wytykał im błędy myślowe i arogancję.

W tym czasie nie wiedzieliśmy wiele o skutkach niewielkich dawek napromieniowania i dlatego wnioski były uzależnione od tego, z jakiego punktu widzenia się wychodziło - komentował zażarte dyskusje na temat szkodliwości promieniowania, niepoparte żadnymi argumentami.

W tym samym czasie w mediach słyszało się zdania takie, jak na przykład: „Jeśli nasza praca i nasze próby dają nam siłę niezbędną do tej bitwy – a z pewnością tak jest – wówczas ofiary tych testów [atomowych], lub też wszelkie inne ofiary, nie mają znaczenia”, lub „Opad radioaktywny rozprzestrzeniony na całym świecie jest tak samo niebezpieczny jak trzydziestogramowa nadwaga albo wypalanie jednego papierosa raz na dwa miesiące”.

Warto zaznaczyć, że pierwsze z nich wypowiedział Nikołaj Pawłow, funkcjonariusz KGB, a drugie Edward Teller, jeden z twórców bomby wodorowej. Nietrudno dostrzec różnicę w postrzeganiu problemu, szczególnie z perspektywy czasu…

Powoli w stronę pokoju

W 1995 roku Komisja Noblowska przyznała pokojową Nagrodę Nobla Józefowi Rotblatowi oraz stowarzyszeniu Pugwash. Sam Rotblat odebrał też wcześniej nagrodę imienia Alberta Einsteina. Laureat tych najbardziej prestiżowych nagród wielokrotnie podkreślał, że zawsze wierzył – wierzył w zakorzenione w człowieku dobro.

Bibliografia:

  • Karwasz, G., Jak zbudowałem bombę atomową. Opracowanie w formie dialogu wykładu prof. J. Rotblata wygłoszonego w sierpniu 2000 roku na konferencji Pugwash w Roverto w sierpniu 2000 roku oraz rozmowy z nim po tym wykładzie; tekst ten z małymi skrótami ukazał się w 2000 roku w „Głosie Koszalińskim” i „Głosie Słupskim”)

Michał Procner - dziennikarz, publicysta, autor tekstów popularnonaukowych i beletrystyki. Absolwent Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu i Uniwersytetu Wrocławskiego. Pasjonat historii naturalnej.

Zobacz także: Nieoczekiwane wsparcie. Bomba atomowa pomogła badaczom

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl
Oceń jakość naszego artykułu:

Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści.

Zobacz także:
Djoković jednym ze starszych wśród najlepszych. Przeżywa drugą młodość
Znany aktor na trybunach podczas finału Australian Open. Poznajesz?
Były reprezentant Polski pojechał po bandzie. Dostało się piłkarzom z Ekstraklasy
Natura przeciwko nim. Ale Rosjanie wciąż są silni na Morzu Czarnym
Conor McGregor potrącony przez samochód. "Mogłem zginąć"
Ojciec Igi Świątek zareagował. "Rozpędziliśmy się"
Ferrari znów zaczepił Adamka. "I co panie Tomaszu?"
Posłanka lewicy nie zmienia zdania. Kategoryczne słowa o WOŚP
Przyznał się do alkoholizmu. "Po co mi to było?"
Kelnerka tak chodzi do pracy. Dostaje kosmicznie wysokie napiwki
Ale promocja w restauracji Lewandowskiego! Lunch za darmo
Chcieli ustalić, kim była zabita 50 lat temu kobieta. Pomogli internauci
Kary nawet do 10 tysięcy dla kierowców. Chodzi o OC
Kiedyś była na szczycie list przebojów. Dziś jest bezdomna
Niebezpieczna sytuacja na granicy. Strażnicy pokazali nagranie
Karolina Gilon cierpi na mizofonię. Ten problem ma też Doda
Policja szukała jej od czwartku. 24-letnia Natalia nie żyje
Internauci nie milkną ws. Iwony Wieczorek. Bardzo mocne tezy
Gra w serialach? Niepotrzebna. Tak Kożuchowska zgarnia miliony
Panna młoda tak poszła do ślubu. Nowy symbol luksusu podbija sieć
Kardynał chce komunii dla rozwodników i społeczności LGBT
Uciekli przed mobilizacją. Od miesięcy żyją na lotnisku w Korei
Za dwa lata się zacznie? Amerykański generał przewiduje wojnę
Pytanie o zarobki Cichopek i Kurzajewskiego. Sprytnie wybrnęła
Ostra wymiana zdań w "Dzień dobry TVN". Małgorzata Ohme upomniana
Nie żyje prof. Aleksander Krawczuk. Były minister miał 100 lat
Sąsiad terroryzował ich przez 3 lata. "Policja nic nie robiła"
Co za słowa Santor! Naprawdę powiedziała to o Rodowicz
Pobili go na śmierć za wykroczenie drogowe. Koszmarne nagranie
Nie miała litości dla uczestnika show TVP. Mówi o jego "ofiarach"
Wyniki Lotto 27.01.2023 – losowania Euro Jackpot, Multi Multi, Ekstra Pensja, Ekstra Premia, Mini Lotto, Kaskada
Były msze, a teraz ulubiony sport Polaków. Nastolatkowie przenieśli go do sieci
Niecodzienna oferta na WOŚP. Tylko odważni się na to skuszą
Krótka droga do udaru i raka żołądka. Polacy je uwielbiają
Zmiana zasad w walce wieczoru Fame MMA 17. Będzie naprawdę brutalnie
Jedz codziennie. Stawy będą tak silne, jak nigdy wcześniej
Poszła na grzyby. Pokazała zdjęcie. "Proszę się nie śmiać"
Schudła ponad 90 kilogramów. Wojciechowska pokazała zdjęcia
Oto emerytura Pawłowicz. Jesteście gotowi?
Trudny test na spostrzegawczość. Która z postaci to chłopiec?
To zrobili z nagrodą za Eurowizję. Cały świat jest w szoku
Trwa 15 minut. Gdy wystąpi, od razu dzwoń po karetkę
Musisz to zrobić do końca czerwca. Zignorujesz? 5 tys. zł kary!
Rosyjscy dowódcy nie przebierają w słowach. Tak mówią o Putinie i Szojgu
Nagranie. W jego kierunku ruszył łysy agresor. Oto co zrobił
Rosyjski żołnierz ukradł konsolę. Później napisał... do właściciela
Jej piersi ważą 13 kg. Musi poruszać się o lasce
Pierwsza taka sprawa. Ujawnili dane rosyjskiego mordercy i gwałciciela
2x ryba, surówka i frytki. Turysta: "Nie ma nad czym płakać"
Wszystko jasne. To dlatego Przemysław Kossakowski odszedł z TVN
Rosjanin zobaczył je w Niemczech. Wpadł w szał. Mówił o Polsce
Pokazał to w kierunku ukraińskiego drona. Rosjanin szybko pożałował
42,89 zł oszczędności. Paweł Kukiz zdradził, co robi z pieniędzmi
Zdjęcie z moskiewskiego sklepu. Też to widzicie?
Zasadź tę tanią roślinę. Krety będą trzymały się z daleka
To najzdrowsze polskie warzywo. "Ma najwięcej składników odżywczych"
Rosjanie boją się żyć w Polsce? Ten film jest hitem
Spisek w Ukrainie. Obrońcy mieli zdrajców w swoich szeregach
Zaczyna się od złapania za klamkę. Nachodzą mieszkania Polaków
To ich Kadyrow wysyła na wojnę. Wyciekła prawda o czeczeńskich bojownikach
Tak imprezują Amerykanie w Polsce. Mieszkańcy oburzeni
Kartka za szybą wystarczyła. Sąsiad odpowiedział
Tak Tusk poszła na spacer z psem. Lepiej usiądźcie
Mało kto wie. Nie złożysz dokumentu, zapłacisz 70 tys. zł kary
Ekspedientka opracowała prosty przekręt. "Wzbogaciła się" o kilkadziesiąt tysięcy złotych
Przykre wieści dla seniorów. Minister rodziny przerwała milczenie
Złotówka warta 8 tys. zł. Polacy polują na nią. Liczy się ten rocznik
To dlatego zniknął. Smutne doniesienia o Zborowskim
Nagranie rosyjskiej młodzieży krąży po sieci. Nagle mówią o Polsce
Nowy sprzęt Białorusinów. "Zniszczymy Rosjan nawet w nocy"
Ma 61 lat i ciało nastolatki. "Jesz jak ptaszek, wyglądasz jak ptaszek"
Policyjne igraszki na służbie? Nagrało się
Wróć na
Oferty dla Ciebie
Wystąpił problem z wyświetleniem strony Kliknij tutaj, aby wyświetlić