Kryły się w lesie. Odnaleźli ślady zapomnianego miasta

• Archeolodzy z Fundacji Relicta zlokalizowali ślady miasta Stolzenberg koło Sławoborza.
• Analizy geofizyczne, LiDAR i odwierty odsłoniły układ rynku, ulicy i obwałowań.
• Miasto działało krótko i zostało opuszczone z nieznanych przyczyn; planowane są dalsze badania.

W pobliżu osady Zagrody, w pow. świdwińskim, archeolodzy z Fundacji Relicta zidentyfikowali rozległe relikty zapomnianego miasta Stolzenberg. Na podstawie wstępnych dat radiowęglowych badacze wiążą początki ośrodka z pierwszymi dekadami XIV w., z możliwą lokacją w końcu XIII lub na początku XIV w. Jak podaje Polska Agencja Prasowa, odkrycie to efekt kilkuletnich prac łączących kwerendy, poszukiwania i nowoczesne pomiary.

W XIX-wiecznych opracowaniach niemieckich pojawiały się wzmianki o wymarłym mieście w tej okolicy. Nawiązywały do nazw pól Alt Stadt i Hospital oraz do zachowanych fortyfikacji. W 2020–2021 r. wstępne poszukiwania z detektorami, prowadzone z Grupą Eksploracyjno-Poszukiwawczą "Parsęta", przyniosły ponad 400 zabytków metalowych, w tym okucia pasów, zapinki i monety, m.in. brakteaty ze Strzałowa i Szczecina oraz denar Barnima II. Te znaleziska potwierdziły użytkowanie terenu w schyłku średniowiecza.

W 2025 r. zespół zastosował analizy geofizyczne, skaning LiDAR z drona i odwierty geologiczne. Wyniki jednoznacznie potwierdziły zarys miasta na obszarze ok. sześciu hektarów, ujętego wałem i fosą. Badacze zarejestrowali ponad 1,5 tys. anomalii terenowych wskazujących na ukryte struktury, a w centralnej części układ odpowiadający rynkowi i działkom mieszczańskim z główną ulicą do bramy. Teren jest dziś zalesiony, co sprzyja zachowaniu reliktów; fosa ma nadal ok. 5,5 m głębokości.

Zebrane dane, wraz z dawną kartografią i przekazami, sugerują, że Stolzenberg funkcjonował krótko, po czym go opuszczono. Pierwsze pisane wzmianki pojawiają się dopiero w XVI w., co potwierdza, że ośrodek zniknął z sieci miejskiej wcześniej. Hipotezy dotyczące lokacji wskazują na margrabiów brandenburskich z Nowej Marchii jako bardziej prawdopodobnych inicjatorów niż biskupów kamieńskich, jednak badacze zastrzegają, że ostateczne rozstrzygnięcia wymagają kolejnych prac.

Nie potrafimy powiedzieć, jakie było jego zaludnienie i czemu miasto opuszczono [...] Nasze prace pokazały obraz ogólny miasta, ale żeby poznać przyczyny upadku, potrzebne byłyby badania sondażowe - powiedział PAP Marcin Krzepkowski z Fundacji Relicta.

Projekt w 2025 r. dofinansowało MKiDN. Zespół planuje uzupełniające badania nieinwazyjne, przyrodnicze i sondażowe. Priorytetem jest doprecyzowanie dat lokacji i wyludnienia oraz odnalezienie kościoła z cmentarzem, po raz pierwszy wzmiankowanego w 1291 r. Badacze liczą na współfinansowanie przez Nadleśnictwo Świdwin i Gminę Sławoborze, co może przyspieszyć prace nad tym unikatowym stanowiskiem i pozwolić lepiej zrozumieć przyczyny upadku miasta.

Źródło: PAP