Putin może mieć problem. Oligarchowie już myślą o Rosji bez niego

Jakub Artych
Vladimir Putin Marks National Day Of Unity
MOSCOW, RUSSIA - NOVEMBER 4: Russian President Vladimir Putin arrives for the state awards ceremony at the Kremlin, on November 4, 2026 in Moscow, Russia. National Unity Day is a Russian public holiday celebrated annually on November 4. The day commemorates the 1612 uprising that liberated Moscow from Polish-Lithuanian occupation forces, effectively bringing an end to the historical period known as the Time of Troubles. (Photo by Contributor/Getty Images)
ContributorPutin może mieć problem. Oligarchowie już myślą o Rosji bez niego
Źródło zdjęć: © Getty Images | Contributor#8523328

Rosyjscy oligarchowie zaczynają zastanawiać się, jak będzie wyglądał ich kraj po odejściu Władimira Putina. Jak opisuje BBC, część najbogatszych biznesmenów marzy o powrocie do układu znanego z lat 90., kiedy pieniądze dawały realną władzę. Stawka jest ogromna. W Rosji jest obecnie 155 miliarderów, a ich łączny majątek osiągnął rekordowe niemal 700 mld dolarów.

Najważniejsze informacje

  • Rosyjscy miliarderzy stracili znaczną część politycznych wpływów, choć ich łączny majątek sięga niemal 700 mld dolarów.
  • Wśród możliwych scenariuszy po odejściu Putina analitycy wymieniają słabszą władzę centralną, dalszy autorytaryzm albo powrót oligarchii.
  • Biznesmeni pozostają ostrożni, ponieważ krytyka Kremla może oznaczać więzienie, konfiskatę majątku lub utratę państwowych kontraktów.

BBC przypomina, że rosyjscy oligarchowie swoją pozycję zbudowali przede wszystkim po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 r.. Wówczas ogromne państwowe przedsiębiorstwa trafiały w prywatne ręce. Ludzie posiadający odpowiednie kontakty i pieniądze w krótkim czasie stawali się milionerami, a nawet miliarderami.

Sytuacja zaczęła się zmieniać po objęciu prezydentury przez Władimira Putina w 2000 r.. Nowy przywódca nie zamierzał dzielić się władzą z najbogatszymi Rosjanami. Stopniowo podporządkował sobie biznesowe elity, pokazując, że prawdziwe decyzje zapadają na Kremlu.

Jednym z najbardziej wymownych przykładów był los Michaiła Chodorkowskiego, niegdyś najbogatszego człowieka w Rosji. Biznesmen finansował organizacje opozycyjne i publicznie krytykował korupcję na najwyższych szczeblach władzy. W 2003 r. został aresztowany. Spędził za kratami kolejne dziesięć lat. Został skazany m.in. za oszustwa i malwersacje, czemu konsekwentnie zaprzeczał.


WIDEO
Jak Rosja chce rozmontować NATO? Umowy o nieagresję z członkami

Dla pozostałych oligarchów był to wyraźny sygnał: otwarty konflikt z prezydentem może oznaczać utratę majątku i wolności.

Szczególnie wymowna była sytuacja z 24 lutego 2022 r., czyli dnia rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Putin wezwał wówczas najbogatszych rosyjskich biznesmenów na spotkanie na Kremlu.

Ponad trzydziestu przedstawicieli biznesowej elity siedziało w dużej sali, zachowując dystans od prezydenta. Ze względu na pandemię koronawirusa mieli na twarzach maseczki. Jeden z rosyjskich dziennikarzy opisał ich jako bladych i niewyspanych.

Putin oczekiwał od nich wsparcia dla państwa i gospodarki w nowych warunkach. W nagraniu opublikowanym przez Kreml nie widać jednak, by zaproszeni miliarderzy zabierali głos.

Po rozpoczęciu wojny Kreml zastosował wobec biznesmenów politykę kija i marchewki. Ci, którzy krytykowali działania Rosji, ryzykowali utratę aktywów. Z kolei lojalni przedsiębiorcy otrzymywali lukratywne kontrakty państwowe, również związane z wojną.

Według przywołanych przez BBC danych magazynu "Forbes" Rosja ma obecnie 155 miliarderów, a ich łączny majątek wynosi niemal 700 mld dolarów. To rekordowy poziom.

"Nie mają żadnych kart". Oligarchowie są uwięzieni w systemie

Sytuację rosyjskich bogaczy dobrze opisują słowa Dmitrija Niekrasowa, byłego doradcy Kremla i polityka opozycyjnego przebywającego na emigracji.

Nie mają żadnych kart, nie mają żadnej gry. Są bogaci dlatego, że mają coś wspólnego z Putinem, a nie odwrotnie – ocenia Niekrasow w rozmowie przywołanej przez BBC.

Problemem są również zachodnie sankcje nałożone po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę. Wielu rosyjskich miliarderów straciło możliwość swobodnego korzystania z zagranicznych aktywów, prywatnych samolotów czy luksusowych jachtów.

Bill Browder, finansista, niegdyś jeden z największych zagranicznych inwestorów w Rosji, który został wydalony z kraju w 2005 r. po zaangażowaniu w walkę z korupcją, opisuje zmianę pozycji oligarchów.

Pamiętam oligarchów, którzy zachowywali się tak, jakby cały świat należał do nich. Byli niezwykle aroganccy i pewni siebie. A potem pojawiał się Putin i ci sami ludzie zamieniali się w całkowicie podporządkowanych, niemal zdesperowanych uczniów – wspomina Browder.

Rosyjski prezydent skończył w październiku 74 lata. Od ćwierćwiecza pozostaje najważniejszą postacią rosyjskiej polityki. Nie ma jednak obecnie podstaw, by twierdzić, że jego odejście jest bliskie. Sam Putin, pytany w ubiegłym roku przez Reutersa o możliwość sprawowania władzy do 2036 r., odpowiedział: "Tylko Bóg wie, czy wystarczy nam zdrowia".

BBC zwraca uwagę, że rosyjskie elity wiedzą, iż prędzej czy później będą musiały zmierzyć się z pytaniem o przyszłość państwa bez obecnego przywódcy.

Jeżeli Putin zrezygnowałby z urzędu lub zmarł podczas sprawowania władzy, zgodnie z rosyjską konstytucją jego obowiązki przejąłby premier Michaił Miszustin. Nie wykazywał on jednak dotąd prezydenckich ambicji. Jego brak politycznej samodzielności może zresztą być jednym z powodów, dla których został wybrany na to stanowisko.

Pierwszy to demokratyczne otwarcie. Rosja mogłaby rozpocząć odbudowę instytucji demokratycznych, a o kierunku państwa decydowaliby obywatele, nie jeden przywódca. Zdaniem analityków jest to jednak najmniej prawdopodobna możliwość. Wieloletnie rządy Putina poważnie osłabiły lub zniszczyły instytucje demokratyczne.

Drugi scenariusz zakłada pojawienie się nowego autokraty. Putin mógłby zostać zastąpiony przez kolejnego przywódcę, który kontynuowałby politykę represji i silnej kontroli państwa. Początkowo nowy prezydent prawdopodobnie dysponowałby jednak mniejszymi wpływami i zasobami niż obecny gospodarz Kremla.

Trzeci scenariusz może najbardziej zainteresować rosyjskich oligarchów. Zakłada powrót do systemu przypominającego lata 90., kiedy najbogatsze rodziny i biznesowe klany miały ogromny wpływ na politykę. W takim układzie władza nie należałaby do jednego człowieka, lecz byłaby dzielona pomiędzy grupy interesów.

Wybrane dla Ciebie