Niepokojący trend przyspieszył w latach 70. Badacze wskazali przyczynę

• Analiza objęła okres od 850 do 2023 r. i cztery trzymiesięczne sezony.
• Od lat 70. XX wieku wskaźnik jednoczesnego występowania sezonowych anomalii ciepła wyraźnie wzrósł.
• Latem 2023 r. wyjątkowo wysokie temperatury występowały na niemal 82 proc. analizowanej powierzchni lądów.

Międzynarodowy zespół naukowców nie skupiał się na pojedynczych falach upałów trwających kilka dni. Sprawdzał trzymiesięczne okresy, w których średnia temperatura przekraczała lokalny próg wyznaczony na podstawie 5 proc. najcieplejszych okresów z lat 1901–1930. Następnie badacze obliczali, jak duża część lądów doświadczała takich warunków w tym samym czasie. Analizę przeprowadzili osobno dla czterech okresów roku, uwzględniając różnice między półkulami.

Autorzy połączyli współczesne pomiary temperatury z rekonstrukcjami dawnego klimatu oraz symulacjami komputerowymi. Dzięki temu mogli przeanalizować zmiany od 850 do 2023 r. W analizie wykorzystali kilka niezależnych zbiorów danych, obejmujących różne przedziały czasowe.

Naukowcy opracowali także wskaźnik ekstremalności, określany jako Extremity Index, czyli EI. Uwzględnia on zarówno skalę odstępstwa temperatury od typowych warunków, jak i powierzchnię lądów, na której wyjątkowe ciepło pojawia się równocześnie. Pozwala to uchwycić zjawiska, których skali nie zawsze oddaje sama średnia temperatura dla całego świata.

Dobrym przykładem jest sezon od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r. Pod względem średniej anomalii temperatury nad lądami zajął on 22. miejsce wśród analogicznych sezonów od 1901 r. W rankingu opartym na EI znalazł się jednak na trzeciej pozycji, ponieważ wyjątkowe ciepło obejmowało wtedy rozległe obszary jednocześnie.

Badanie wykazało, że od lat 70. XX wieku nasilenie sezonowych ekstremów ciepła zwiększyło się we wszystkich czterech analizowanych okresach. Naukowcy wyznaczyli próg odpowiadający 5 proc. najwyższych wartości wskaźnika EI w całej analizie. Przed 1970 r. przekraczało go 18 proc. sezonów od grudnia do lutego, a po tej dacie już 89 proc. W przypadku okresów od czerwca do sierpnia udział ten wzrósł z 15 do 86 proc.

Najwyższą wartość wskaźnika wśród sezonów czerwiec–sierpień od 1901 r. odnotowano latem 2023 r. Wyjątkowo wysokie średnie temperatury obejmowały wówczas niemal 82 proc. analizowanej powierzchni lądów. Porównanie symulacji klimatycznych wskazało, że za wzrostem nasilenia sezonowych ekstremów ciepła stoją przede wszystkim gazy cieplarniane związane z działalnością człowieka, a wpływ czynników naturalnych był znacznie mniejszy.

Szczególne znaczenie mają obszary tropikalne. Nawet stosunkowo niewielki wzrost temperatury może tam oznaczać duże odstępstwo od lokalnych warunków, ponieważ naturalne wahania temperatur są w tropikach mniejsze niż w wielu innych częściach świata. Autorzy wskazują, że jednoczesne występowanie wyjątkowo ciepłych sezonów w wielu regionach może utrudniać wzajemną pomoc, zwiększać ryzyko awarii sieci energetycznych, a w połączeniu z suszą sprzyjać pożarom i nieurodzajowi. Badanie nie obejmowało jednak bezpośrednich wyliczeń strat gospodarczych, zachorowań ani zgonów.