Józef Hen ma 103 lata. "Nie mam ochoty umierać"

Józef Hen pamięta przedwojenną Warszawę, ulicę Nowolipie i plażę nad Wisłą, na której jako nastolatek chciał zaimponować dziewczętom. Wykonał skok przez skrzynię gimnastyczną i otrzymał brawa. Wśród obserwujących była jego kuzynka, która później zginęła w Auschwitz. Po latach pisarz wspominał, że choć tarasu już nie ma, a ludzi z tamtej sceny zabrakło, w jego pamięci wciąż brzmi śpiew dziewcząt.

Pisarz urodził się jako Józef Cukier w nocy z 7 na 8 listopada 1923 r. w Warszawie. Dorastał w żydowskiej rodzinie przy Nowolipiu. Pierwsze teksty zaczął wysyłać do "Małego Przeglądu", gazety związanej z Januszem Korczakiem, gdy miał dziesięć lat.

Po wybuchu II wojny światowej uciekł z okupowanej stolicy. Przez Lwów dotarł do Azji Środkowej. W 1944 r. wstąpił do Ludowego Wojska Polskiego, a rok później opublikował pierwszy wiersz. Jego debiutancka książka, "Kijów, Taszkent, Berlin. Dzieje włóczęgi", ukazała się w 1947 r.

Twórczość Hena obejmuje powieści wojenne i historyczne, a także fabularyzowane biografie. Szczególne miejsce zajmuje "Nikt nie woła". Książka opowiada o wojennej tułaczce szesnastoletniego Bogdana Bergena, nazywanego Bożkiem. Hen napisał ją w latach 50., lecz pełne wydanie trafiło do czytelników dopiero w 1990 r. Losy bohatera były bliskie biografii pisarza, który mówił później, że opisane doświadczenia przeżył osobiście.

Ostatnią powieścią Józefa Hena był wydany w 2008 r. "Pingpongista", inspirowany między innymi zbrodnią w Jedwabnem. Później publikował opowiadania, teksty publicystyczne i dzienniki. W 2020 r. ukazała się jego ostatnia książka, "Bez strachu. Dziennik współczesny".

Pisarz nie stracił poczucia humoru także wtedy, gdy mówił o wieku i codzienności. Na pytanie o bezsenność odpowiadał, że nie ma obowiązku spać. Podkreślał również, że najbardziej lubi czytać, a do własnych książek zagląda przede wszystkim przy okazji przygotowywania kolejnych wydań.

W 2023 r., podczas spotkań z okazji setnych urodzin w Muzeum POLIN i domu kultury na warszawskiej Saskiej Kępie, żartował z licznej publiczności. Przyznawał, że osiągnięcie takiego wieku było dla niego niespodzianką. Wspominał ciężką pracę, okres głodu i problemy z sercem, które nie zapowiadały długowieczności.

– Ciągle nie mam ochoty umierać, pożyję sobie jeszcze troszkę – mówił w rozmowie z Donatą Subbotko.

Hen z pewnością należy do najdłużej żyjących polskich pisarzy. W światowej literaturze są jednak twórcy, którzy dożyli podobnego lub jeszcze bardziej zaawansowanego wieku. Za najstarszego pisarza w historii uznawany jest Ma Shitu, chiński polityk i autor powieści obyczajowych oraz historycznych. Urodzony w 1915 r., zmarł w 2024 r., mając 109 lat.

Boris Pahor żył 108 lat. Ernst Jünger zmarł w wieku 102 lat, a Herman Wouk, laureat Nagrody Pulitzera za "Bunt na okręcie", dożył 103 lat. Wśród żyjących twórców wymieniani są między innymi koreański eseista i filozof Kim Hyung-seok, japońsko-amerykańska poetka Mitsuye Yamada oraz urugwajska poetka Ida Vitale.

W posłowiu do "Nikt nie woła" Hen zapisał zasadę, która dobrze opisuje jego podejście do twórczości: "Najpierw było życie – potem pisanie". Pisarz podkreślał, że skupia się na następnym dniu i nie układa dalekosiężnych planów. W żydowskiej tradycji osobom świętującym urodziny życzy się 120 lat; tyle według tradycji miał żyć Mojżesz.