Mały przedmiot, wielka zagadka. Odkrycie Polaków

• Ołowiana pieczęć ma ok. 22 na 19 mm i zawiera imię STEPHANVS oraz skrót EPISC.
• Artefakt najprawdopodobniej pochodzi z VI lub VII wieku.
• Badacze nie wiedzą jeszcze, z którą diecezją był związany biskup Stefan.

Zabytek znaleziono podczas wykopalisk prowadzonych na wyspie Lukovac w Chorwacji. Polsko-chorwacka ekspedycja pracuje tam od 2019 r. Badaniami kierują prof. Fabian Welc z Instytutu Archeologii UKSW oraz dr Ana Konestra z Instytutu Archeologii w Zagrzebiu. Wyspa leży niedaleko popularnej wśród turystów wyspy Rab.

Ołowiany przedmiot mierzy około 22 na 19 milimetrów, a wielkością przypomina monetę pięciogroszową. Na jednej stronie widnieje imię STEPHANVS zapisane w trzech wierszach, a na drugiej skrót EPISC, pochodzący od łacińskiego słowa episcopus, oznaczającego biskupa. Jak wskazuje "National Geographic", jeden z napisów otoczony jest wieńcem, a przedmiot zdobią również rozety.

Takie zabytki nazywa się bullami. Służyły do zabezpieczania urzędowych listów i dokumentów. Sznur przewlekano przez ołowiany krążek, który następnie zaciskano specjalnymi szczypcami. Próba otwarcia przesyłki pozostawiała ślady.

Tego rodzaju pieczęć dokumentowa zamykała urzędowy list lub akt prawny i potwierdzała tożsamość nadawcy – wyjaśnił prof. Fabian Welc w rozmowie z serwisem Nauka w Polsce.

Łacińska inskrypcja wyróżnia znalezisko, ponieważ na tego rodzaju bullach częściej pojawiały się napisy po grecku. Badacze zaznaczają jednak, że łaciny używano czasami także w Italii, odległej od Konstantynopola. Do tej pory nie odnaleziono podobnej pieczęci z regionu wschodniego Adriatyku.

Archeologom nie udało się dotąd powiązać biskupa Stefana z żadnym duchownym znanym ze źródeł pisanych dotyczących tego regionu. Jedna z hipotez zakłada, że Stefan był związany z wyspą Rab. W spisie jej biskupów widnieje długa przerwa między Titianusem z VI wieku a Piotrem I, wzmiankowanym w 986 r. Potwierdzenie, że Stefan kierował tamtejszą diecezją, mogłoby pomóc wypełnić tę lukę.

Inna możliwość zakłada związek Stefana z diecezją w Osorze albo na wyspie Krk. Wiek bulli określono na podstawie jej formy i cech inskrypcji. Takie datowanie potwierdza również głębokość warstwy archeologicznej, w której znaleziono zabytek. Zdaniem badaczy odkrycie wskazuje też, że Lukovac mógł pełnić nie tylko funkcję obronną i religijną. Osada mogła być również miejscem pobytu przedstawicieli elit kościelnych, świeckich i wojskowych.

Wcześniejsze wykopaliska przyniosły tam liczne fragmenty amfor na wino sprowadzanych z bizantyjskiego Egiptu. Znaleziska wskazują, że na wyspę docierały trunki importowane z odległych części basenu Morza Śródziemnego.