Naukowcy chcą zajrzeć głębiej w kosmos. Pomogą dwa giganty

Anna Wajs-Wiejacka
Wizualizacja dwóch dużych teleskopów, które mają powstać na pustyni Atakama w Chile.Wizualizacja dwóch dużych teleskopów, które mają powstać na pustyni Atakama w Chile.
Źródło zdjęć: © CTAO-South

Południowa część obserwatorium CTAO na pustyni Atakama zyska dwa duże teleskopy. Jak informuje PAP, dzięki nowej konfiguracji czułość instalacji w zakresie energii od 50 do 80 GeV zwiększy się dwukrotnie.

Najważniejsze informacje

  • CTA-South w Chile otrzyma dwa duże teleskopy w ramach nowej Konfiguracji Beta.
  • Południowa część obserwatorium będzie liczyć łącznie 53 urządzenia.
  • W projekcie uczestniczą naukowcy i inżynierowie ze 150 instytucji w 25 krajach.

Dotychczas duże teleskopy planowano wyłącznie dla północnej części Cherenkov Telescope Array Observatory, znajdującej się na hiszpańskiej wyspie La Palma. W południowym ośrodku, budowanym na pustyni Atakama w Chile, miały pracować jedynie urządzenia średnie i małe. Zgodnie z nową Konfiguracją Beta ten plan uległ zmianie. Dwa duże teleskopy zostaną dołączone do wyposażenia CTA-South.

Jak podaje PAP, po rozbudowie południowy ośrodek będzie miał łącznie 53 teleskopy. Czułość instalacji wzrośnie dwukrotnie w zakresie od 50 do 80 GeV, czyli gigaelektronowoltów – jednostek służących do określania energii promieniowania. W szerszym zakresie, od 20 GeV do 300 TeV (teraelektronowoltów), poprawa ma wynieść około 25 proc. Duże teleskopy umożliwiają wykrywanie promieniowania gamma o niższych energiach.


WIDEO
Dlaczego przyszłość polskich rzek jest w kosmosie?


Jak działa obserwatorium promieniowania gamma

CTAO nie rejestruje promieniowania gamma bezpośrednio. Ziemska atmosfera zatrzymuje je przed dotarciem do powierzchni, dlatego system obserwuje krótkie błyski światła powstające podczas zderzeń promieniowania z atmosferą. To tzw. promieniowanie Czerenkowa. Teleskopy przypominają pod tym względem instrumenty optyczne, ale wyposażono je w bardzo szybkie kamery.

W projekcie przewidziano trzy rodzaje teleskopów. Największe konstrukcje mają około 45 metrów wysokości, a średnica ich zwierciadeł wynosi 23 metry. Średnie teleskopy mają zwierciadła o średnicy około 12 metrów, a małe – 4,3 metra. Duże urządzenia służą do wykrywania promieniowania gamma o niższych energiach, natomiast małe pozwalają obserwować promieniowanie o wyższych energiach.

Budowa CTA-South i udział Polski

Prace na pustyni Atakama już trwają. Zakończono kluczowe przygotowania, w tym budowę 17 km dróg oraz fundamentów pod małe i średnie teleskopy. Do końca 2026 r. mają powstać również konstrukcje pod dwa największe urządzenia. Południowy ośrodek powstaje na terenie należącym do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), które jest gospodarzem inwestycji.

W 2025 r. CTAO uzyskało status konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC), przyznany przez Komisję Europejską. W przedsięwzięciu uczestniczy 1,5 tys. naukowców i inżynierów ze 150 instytucji w 25 krajach. Polska bierze udział w projekcie bezpośrednio jako kraj członkowski oraz pośrednio poprzez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO), do którego również należy.

Wybrane dla Ciebie