Naukowcy odkryli czaszkę pradawnego gada. Rozwiązali wieloletnią zagadkę

• Skamieniałość znaleziono w 2010 r. na zboczu góry Vikinghogda na Svalbardzie.
• Nowy gatunek otrzymał nazwę Ammonitritor scientiacivium, czyli "rozdrabniacz amonitów".
• Badacze potwierdzili bliskie pokrewieństwo omfalozaurów z ichtiozaurami.

Czaszka ma 20 cm długości i zachowała się wraz z przylegającymi kręgami szyjnymi. To pierwsza trójwymiarowo zachowana czaszka omfalozauryda. Wyniki badań naukowców z Polski, Francji i Chin opublikowano w czasopiśmie "Biological Reviews". Jak podaje PAP, odkrycie potwierdziło bliskie pokrewieństwo tych gadów z ichtiozaurami.

Omfalozaury zamieszkiwały morza około 250–237 mln lat temu. Miały krótkie pyski, których przednia część była pozbawiona zębów. W szczękach znajdowały się liczne rzędy niewielkich, kopulastych zębów przystosowanych do kruszenia opancerzonych bezkręgowców. Naukowcy przypuszczają, że gady te żywiły się przede wszystkim amonitami. Sprawne pływanie umożliwiały im długie przednie płetwy i ogony.

Najmniejsze omfalozaury mierzyły około metra, natomiast największe osobniki mogły osiągać nawet 9 m długości. Do tej pory naukowcy znali głównie fragmentaryczne szczątki z wczesnego i środkowego triasu. Pochodziły one ze Stanów Zjednoczonych, Svalbardu i Polski. W Kopalni Wapienia w Strzelcach Opolskich znaleziono fragment szczęki z zębami.

Czaszkę znaleziono w 2010 r. wewnątrz rozbitej konkrecji, czyli kulistej formy skalnej, leżącej na powierzchni stoku góry Vikinghogda na Svalbardzie. Początkowo francuscy paleontolodzy nie poświęcili jej większej uwagi, ponieważ w tamtym czasie czaszki omfalozaurów były słabo poznane. W 2021 r. dr Andrzej Wolniewicz z Instytutu Paleobiologii PAN otrzymał zdjęcia z wystawy skamieniałości, na której prezentowano okaz.

Można powiedzieć, że czaszkę "odkryto" dwukrotnie. Kiedy ją znaleziono, czaszki omfalozaurów były bardzo słabo poznane, dlatego francuscy paleontolodzy nie poświęcili okazowi większej uwagi – opowiadał PAP dr Andrzej Wolniewicz.

Po rozpoznaniu wyjątkowego znaleziska dr Andrzej Wolniewicz wraz ze współpracownikami z Chin skontaktował się z francuskimi paleontologami. Wspólne badania doprowadziły do opisania nowego rodzaju i gatunku gada morskiego – Ammonitritor scientiacivium.

Odkryta czaszka, przypisana do nowego rodzaju i gatunku Ammonitritor scientiacivium, jest jedyną czaszką omfalozauryda znalezioną na Svalbardzie w ciągu stu lat poszukiwań gadów morskich na archipelagu. Pierwszy człon nazwy oznacza "rozdrabniacz amonitów". Drugi upamiętnia rolę amatorów i kolekcjonerów w rozwoju paleontologii oraz nawiązuje do Luca Ebbo, francuskiego paleontologa-amatora, który zorganizował ekspedycję w 2010 r., podczas której odkryto skamieniałość.

Analiza czaszki potwierdziła, że omfalozaury były blisko spokrewnione z ichtiozaurami. Nie stanowiły jednak ziemno-wodnych przodków tych rybokształtnych gadów, jak wcześniej przypuszczano. Były wyspecjalizowanymi zwierzętami żyjącymi w otwartym oceanie i najprawdopodobniej żywiły się amonitami. Według naukowców ich szeroki zasięg geograficzny we wczesnym triasie może także świadczyć o stosunkowo szybkiej odbudowie ekosystemów morskich po masowym wymieraniu pod koniec permu.