Rozgłos ponad wszystko. Ekspert o sygnałach ostrzegawczych

James Meindl od lat bada wpływ relacji medialnych na kolejne strzelaniny w Stanach Zjednoczonych. W 2017 r. wraz z Jonathanem Ivym z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii opisał na łamach "American Journal of Public Health" mechanizm określany jako uogólniona umiejętność naśladowania. Polega on na wyuczonej skłonności do powtarzania zachowań innych osób. Zdaniem badaczy ludzie chętniej naśladują tych, którzy są do nich podobni, mają wysoki status i zostają nagrodzeni.

Według badaczy media mogą nieświadomie dostarczać odbiorcom elementów sprzyjających naśladowaniu sprawców masowych strzelanin. Przesadne pokazywanie ich twarzy i nazwisk, szczegółowe opisywanie sprawców oraz analizowanie ich motywów może ułatwiać innym osobom identyfikowanie się z nimi. Ryzyko naśladownictwa może wzrosnąć zwłaszcza wtedy, gdy atak przedstawia się jako zemstę za nękanie.

Psychologowie rekomendują, by ograniczać szczegółowe informacje o sprawcy, nie publikować jego wypowiedzi i ostrożnie podchodzić do opisywania pobudek. W ich ocenie zbrodnia powinna być przedstawiana jednoznacznie negatywnie, a nie jako przejaw siły czy determinacji.

Zrozumienie motywu jest bez wątpienia ważne, ale drobiazgowe opisy mogą nie tylko informować, lecz także zwiększać prawdopodobieństwo naśladownictwa – napisali autorzy badań.

W rozmowie z PAP Meindl przyznał, że w ostatnich latach media stały się bardziej świadome tego zagrożenia.

Media nieco rzadziej wielokrotnie pokazują nazwisko i twarz sprawcy. Choć strzelanina na pewien czas zwykle dominuje w przekazie, większy nacisk kładzie się na samo zdarzenie – ocenił.

Zastrzegł jednak, że poszczególne redakcje "różnie się do tego stosują".

Meindl zaznaczył, że ograniczenie rozgłosu nie jest uniwersalnym rozwiązaniem. – Owszem, to kuszące, by wrzucać wszystkich sprawców do jednego worka, ale oni dopuszczają się swoich czynów z różnych powodów – podkreślił. Jego zdaniem osoba szukająca sławy może zrezygnować z ataku, jeśli zobaczy, że podobne działania nie przyniosły innym sprawcom rozpoznawalności. Na osoby kierujące się innymi pobudkami zmiana przekazu medialnego może wpłynąć jedynie w niewielkim stopniu.

Psycholog ocenił, że dowody łączące uwagę mediów z kolejnymi atakami mają charakter poszlakowy i korelacyjny. W przeszłości obserwowano jednak nagromadzenie strzelanin w krótkich odstępach czasu, a niektórzy sprawcy twierdzili, że relacje medialne miały na nich wpływ lub przyczyniły się do ich radykalizacji.

Dowodów jest wystarczająco wiele, by traktować tę sprawę poważnie, ale też, moim zdaniem, za mało, by wyciągać jednoznaczne wnioski – powiedział Meindl.

Z dostępnych badań wynika, że sprawcy poszukujący sławy mają średnio 20 lat i zabijają przeciętnie ponad siedem osób. Są przy tym młodsi i powodują więcej ofiar niż sprawcy kierujący się innymi pobudkami. Wśród czynników sprzyjających radykalizacji badacze wymieniają trudność w przyjmowaniu perspektywy innych, niski poziom empatii, doświadczenie prześladowania oraz izolację społeczną. Ich zdaniem potrzebne są programy przeciwdziałające izolacji i rozwijające empatię, a także szkolenia dla nauczycieli i rodziców w rozpoznawaniu sygnałów ostrzegawczych.