Tak zmieniała się Wisła w Warszawie. Dane sięgają XVIII wieku

• Zbiór obejmuje ponad 82 tys. pomiarów wykonanych w Warszawie przez 225 lat.
• Dane pochodziły z różnych wodowskazów, jednostek miar i punktów odniesienia.
• Baza ma pomóc w analizie dawnych niżówek, wezbrań i przepływów Wisły.

Pierwsze odczyty prowadzono przy użyciu łaty zamontowanej na moście. Z czasem zastąpiły ją urządzenia mechaniczne, a później aparatura elektroniczna. Informacje trafiały do różnych archiwów, dlatego badacze musieli połączyć rozproszone materiały i ujednolicić ich zapis. Jak podaje PAP, efektem prac jest ciąg danych uznawany za unikatowy w Europie dla dużej rzeki.

Zadanie wymagało uwzględnienia zmian, które następowały przez ponad dwa stulecia. W Warszawie pięciokrotnie zmieniano punkty pomiarowe i wysokość określaną jako zero wodowskazu. Stosowano także rozmaite jednostki, m.in. stopy i cale reńskie, staropolskie, nowopolskie oraz angielskie, a także sążnie rosyjskie i system metryczny. Badacze uzupełnili luki w obserwacjach, wykorzystując uczenie maszynowe oraz dane z Torunia i Cypla Mątowskiego.

Naukowcy podkreślają, że wysokość wody nie pokazuje bezpośrednio, jak duża jej objętość przepływa korytem. Dno Wisły zmieniało się, a na warszawskim odcinku w XX wieku rzeka stopniowo się pogłębiała. Z tego powodu nie można bezpośrednio zestawiać odczytu sprzed dwóch stuleci ze współczesnym wynikiem.

Nie wolno wziąć całego zestawu danych z 225 lat i bezpośrednio porównywać poziomów wody sprzed dwóch wieków z dzisiejszym – przypomniał dr Łukasz Sobechowicz z IGiPZ PAN.

Do obliczenia przepływu potrzebne są trzy elementy: wysokość słupa wody, kształt poprzecznego przekroju koryta oraz średnia prędkość nurtu. Naukowcy mają już bazę codziennych stanów wody i historyczne plany warszawskiego koryta. Prof. Dariusz Brykała zaznaczył, że połączenie tych materiałów pozwoli w przyszłości oszacować dawne przepływy, ale wymaga dalszych prac.

Podział pomiarów na krótsze okresy, w których koryto pozostawało względnie stabilne, może ułatwić analizę częstotliwości niżówek i wezbrań. Badacze nie traktują jednak samej bazy jako bezpośredniego dowodu wpływu ocieplenia klimatu. Do dokładniejszej oceny potrzebne są przede wszystkim wartości przepływów.

Każde pokolenie zadaje rzece inne pytania – powiedział Sobechowicz.

Dodał, że dane mogą służyć także przyszłym badaczom do analiz, których dziś nie da się jeszcze precyzyjnie określić.