Wieczorem tracisz kontrolę nad jedzeniem, a rano nie masz apetytu? Wyjaśniamy, dlaczego

Dlaczego wieczorem jemy więcej?Dlaczego wieczorem jemy więcej?
Źródło zdjęć: © NaukaJedzenia.pl

Żołądek niektórych osób pracuje na tak zwane nocki. Gdy domownicy grzecznie śpią, domaga się przekąsek, a gdy przychodzi pora śniadania, to bierze L4. Badacze opisali taki rozkład doby już ponad 70 lat temu i do dziś szukają sposobów, by się z tym uporać.

Między 22 a 6 ludzie z zespołem nocnego jedzenia zjadali w badaniu aż 5 razy więcej kalorii niż grupa porównawcza. Zespół nocnego jedzenia nie kończy się na podjadaniu po kolacji, bo przy nim cierpi także sen i samopoczucie. Dowiedzmy się, po czym poznać to zaburzenie, kogo dotyka najczęściej i jak się to leczy.

Nocne jedzenie z własną nazwą

Nocne wyprawy do lodówki doczekały się medycznej nazwy już w 1955 r., kiedy po raz pierwszy opisano zespół nocnego jedzenia. O tym zespole można mówić dopiero wtedy, gdy ktoś zjada po kolacji co najmniej 25 proc. dziennej ilości jedzenia lub przynajmniej 2 razy w tygodniu budzi się w nocy po to, żeby coś przekąsić. Co ważne, osoba z zespołem nocnego jedzenia je w pełni świadomie, więc później pamięta, że jadła wieczorem oraz w nocy. Zupełnie czymś innym jest zaburzenie odżywiania związane ze snem, przy którym człowiek je w nocy bez świadomości i nie jest w stanie sobie tego przypomnieć. Zespół nocnego jedzenia różni się też od napadów objadania się, podczas których człowiek traci kontrolę i zjada naraz wyjątkowo dużo. Osoby z tym zespołem przeważnie zachowują kontrolę i podjadają po kolacji oraz w nocy.

Objawy, czyli poranek bez apetytu

Poza jedzeniem po kolacji lub nocnymi pobudkami na przekąskę do rozpoznania zespołu nocnego jedzenia potrzebne są jeszcze co najmniej 3 z 5 objawów. Na tej liście jest brak apetytu rano, silna potrzeba jedzenia po kolacji lub w nocy i bezsenność co najmniej 4 lub 5 razy w tygodniu. Do tego dochodzi przekonanie, że bez jedzenia nie da się zasnąć ani wrócić do snu, a także ma się gorszy nastrój, który wieczorem jest jeszcze bardziej odczuwalny niż za dnia. Decydujący jest też czas, bo nocne jedzenie musi powtarzać się przynajmniej od 3 miesięcy, a nie kilka dni. Do rozpoznania potrzebne jest również znaczne cierpienie psychiczne lub pogorszenie codziennego funkcjonowania, a nocnego jedzenia nie mogą wyjaśniać inne zaburzenia, choroby ani przyjmowane leki czy substancje. Poranny brak apetytu i nocne podjadanie dobrze widać w badaniu, w którym porównano 46 osób z nadwagą lub otyłością i zespołem nocnego jedzenia z 43 osobami z grupy porównawczej. W godzinach od 6 do 14 osoby z tym zespołem zjadały średnio tylko 575 kcal, a grupa porównawcza 1082 kcal. Od 22 do 6 rano było odwrotnie, bo osoby z tym zespołem jadły aż 591 kcal, a grupa porównawcza tylko 118 kcal.

Zegar jedzenia z opóźnieniem

Przy zespole nocnego jedzenia opóźnia się rytm dobowy jedzenia, czyli wewnętrzny zegar, który ustala pory posiłków, ale już pory zasypiania i budzenia się są takie same jak u innych osób. Przesunięcie rytmu jedzenia świetnie pokazało badanie, w którym przez 3 noce w laboratorium obserwowano 15 kobiet z tym zespołem i 14 kobiet bez niego. U kobiet z zespołem nocnego jedzenia rytm jedzenia był przesunięty o 1,5 godziny później niż u kobiet z drugiej grupy. Rytm melatoniny, czyli hormonu, który wieczorem przygotowuje organizm do snu, był u nich opóźniony o 1,1 godziny. W innym badaniu osoby z zespołem nocnego jedzenia jadły więcej w nocy, ale w ciągu całej doby zjadały podobną liczbę kalorii jak grupa porównawcza. Jedzenia nie musi więc być więcej, tylko przesuwa się ono w czasie.

Kogo dotyczy zespół nocnego jedzenia

Zespół nocnego jedzenia nie należy do częstych zaburzeń, bo w USA ma go około 1,5 proc. ludzi, czyli 15 na każde 1000 osób. Im większa otyłość, tym częściej daje on o sobie znać. Wśród osób, które leczą otyłość, ma go 10 proc., a wśród osób przygotowujących się do operacji zmniejszenia żołądka aż 27 proc. Zespół nocnego jedzenia nie jest zarezerwowany dla osób z otyłością, choć to u nich najczęściej się go bada. Mniej więcej połowa osób z tym zespołem mówi, że zanim się zaczął, miała prawidłową masę ciała. Jak już wiadomo, jednym z objawów jest gorszy nastrój wieczorem, a w badaniach osoby z zespołem nocnego jedzenia częściej niż osoby bez niego mają też oznaki depresji.

Jak wygląda leczenie nocnego jedzenia

Przegląd z 2025 r. znalazł tylko 5 badań z losowym przydziałem do grup, które dotyczyły leczenia zespołu nocnego jedzenia, a w dodatku pewność ich wyników oceniono na niską. W jednym z tych badań 34 osoby z tym zespołem podzielono na dwie grupy. Przez 8 tygodni 17 osób przyjmowało sertralinę, czyli lek przeciwdepresyjny, a 17 osób placebo. Stan 71 proc. osób przyjmujących sertralinę lekarze uznali za znacznie lepszy, a w grupie otrzymującej placebo było to tylko 18 proc. Inną drogą jest jeden z rodzajów psychoterapii, którego głównym celem jest przestawienie spóźnionego zegara jedzenia na wcześniejsze godziny dnia. Podczas takiej terapii osoba z zespołem nocnego jedzenia zapisuje posiłki i uczy się jeść je o stałych porach. Przekąsek też to dotyczy. W Polsce z objawami tego zespołu można zapisać się do psychiatry na NFZ bez skierowania.

Zespół nocnego jedzenia nie jest zwykłym wieczornym podjadaniem, bo przesuwa posiłki na noc, a to odbija się na śnie oraz nastroju. Gdy taki schemat trwa tygodniami, najlepiej porozmawiać o tym z lekarzem. Nocny głód nie zawsze świadczy o łakomstwie, a czasem stoi za nim po prostu spóźniony zegar jedzenia.

Wybrane dla Ciebie