Pomagał więźniom Auschwitz. 26 lat temu zmarł Jan Wawrzyczek

• Jan Wawrzyczek dowodził oddziałem AK Sosienki, który działał na rzecz więźniów Auschwitz.
• Partyzanci pomogli co najmniej 45 osobom spośród ponad 140 więźniów, którym udało się uciec z obozu.
• Wawrzyczek po wojnie pracował jako nauczyciel wychowania fizycznego w Bielsku-Białej.

Jan Wawrzyczek urodził się 28 kwietnia 1912 r. w Jawiszowicach koło Oświęcimia. W 1934 r. ukończył szkołę wojskową i został podporucznikiem, a cztery lata później awansował do stopnia porucznika. Służył w 73. pułku piechoty w Katowicach oraz w jego batalionie stacjonującym w Oświęcimiu. We wrześniu 1939 r. walczył w wojnie obronnej, został ranny podczas przeprawy przez Wisłę, a następnie trafił do sowieckiej niewoli. Uciekł z niej dzięki pomocy podkomendnych.

Po klęsce wrześniowej Wawrzyczek wrócił w rodzinne strony i zaangażował się w działalność podziemną. Wiosną 1940 r. powstał obwód oświęcimski Związku Walki Zbrojnej, który dwa lata później przekształcono w Armię Krajową. Pierwsze kontakty z więźniami Auschwitz Wawrzyczek nawiązał jesienią 1940 r. W tym czasie w obozie przebywał już rtm. Witold Pilecki.

W 1941 r. Wawrzyczek utworzył oddział Marusza. Po rozbiciu kierownictwa obwodu przez Niemców, do czego doszło w październiku 1942 r. za sprawą agenta gestapo Stanisława Dembowicza, Komenda Główna AK powierzyła mu odbudowę struktur. Wawrzyczek, używający pseudonimu Danuta, otrzymał na początku 1943 r. awans na kapitana, a później został majorem.

Odtwarzając obwód niemal od podstaw, Wawrzyczek powołał oddział partyzancki Sosienki. Formacja liczyła od 50 do 80 osób i działała na terenach wcielonych do Rzeszy. W połowie 1944 r. w Oświęcimiu i okolicy stacjonowało 5 tys. uzbrojonych i wyszkolonych Niemców. Partyzantom utrudniał działania także brak rozległych kompleksów leśnych.

Sosienki koncentrowały się na wsparciu więźniów niemieckiego obozu Auschwitz. Według danych przywołanych przez PAP partyzanci pomogli co najmniej 45 więźniom, których ucieczki zakończyły się powodzeniem. Schronienie i pomoc otrzymywali także Żydzi, jeńcy sowieccy oraz Jugosłowianie. Część uratowanych więźniów później dołączała do partyzantki. Oddział przetrwał do końca okupacji.

Tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej Wawrzyczek został ranny podczas akcji przeciwko konfidentom. Jego żołnierze ukryli dowódcę, jednak po wejściu Sowietów został odnaleziony i przewieziony do szpitala w Wadowicach. Zainteresowały się nim tamtejsze władze bezpieczeństwa, lecz Wawrzyczek zdołał uciec.

Po wojnie zamieszkał z żoną Janiną Mydlarz, łączniczką AK, w Bielsku-Białej. Mieli dwoje dzieci. Wawrzyczek pracował jako nauczyciel wychowania fizycznego i przysposobienia obronnego. Zmarł 30 września 2000 r. Został pochowany w Jawiszowicach. W okresie PRL działalność Sosienek próbowano usuwać z pamięci historycznej, a żołnierzy oddziału inwigilowano. Jan Wawrzyczek jest patronem 112. Batalionu Lekkiej Piechoty w Oświęcimiu.