Produkty, które tłumią racjonalne myślenie

Wiele decyzji przy jedzeniu nie jest związanych z niewiedzą, lecz z reakcjami organizmu, które pojawiają się szybciej niż spokojna ocena sytuacji. Niektóre jedzenie osłabia czujność i ułatwia podejmowanie pochopnych decyzji. To nie jest kwestia silnej woli ani charakteru. To wynik działania konkretnych mechanizmów w mózgu i układzie nerwowym. Warto to wszystko poznać, bo dopiero wtedy widać, dlaczego po pewnych posiłkach łatwiej o pochopne wybory i dlaczego problem nie zawsze leży w samym produkcie.

Cukier oraz szybkie węglowodany często idą w parze z chwilowym zaburzeniem oceny sytuacji. Po ich spożyciu poziom glukozy we krwi gwałtownie rośnie, a następnie równie szybko spada. Taka zmienność często daje krótki przypływ energii, a po nim pojawia się rozdrażnienie, spadek koncentracji oraz większa impulsywność podczas kolejnych decyzji żywieniowych. W tym stanie trudniej przewidywać konsekwencje decyzji i łatwiej sięgać po kolejne porcje jedzenia. Nie u wszystkich reakcja wygląda tak samo, ponieważ liczy się ilość, tempo jedzenia oraz ogólny stan organizmu. U wielu osób taki mechanizm prowadzi do wyborów podejmowanych bardziej pod wpływem chwili niż racjonalnej analizy popartej potrzebą.

Produkty silnie nagradzające mózg to takie, przy których smak szybko przejmuje kontrolę nad analizą. Łączą intensywną słodycz, tłuszcz oraz sól w proporcjach, które mocno pobudzają układ nagrody. Mózg odbiera takie pyszności jak coś wyjątkowo atrakcyjnego i zasłużonego, dlatego skupia swoją uwagę na przyjemności, a nie na ocenie ilości oraz konsekwencji. W takich momentach decyzja zapada praktycznie automatycznie, a przerwanie jedzenia staje się na tyle trudne, że ciężko przestać, nawet gdy organizm ma już dość.

Alkohol wpływa na obniżenie kontroli poznawczej, czyli zdolności do świadomej oceny sytuacji i przewidywania konsekwencji. Już niewielka ilość może osłabiać czujność, spowalniać analizę oraz zwiększać skłonność do impulsywnych decyzji. W takim stanie łatwiej sięga się po jedzenie bez zastanowienia nad ilością i składem. Ważne jest także to, jakie produkty pojawiają się obok alkoholu. Często są to potrawy tłuste, słone oraz wysokoprzetworzone, które dodatkowo pobudzają apetyt i osłabiają nasycenie. U wielu osób taka chwila zapomnienia nie prowadzi zazwyczaj do przemyślanych decyzji żywieniowych.

Produkty ultraprzetworzone są w stanie nasilać zjawisko decyzyjnego zmęczenia, czyli stanu, w którym mózg traci gotowość do analizowania kolejnych decyzji. Są łatwo dostępne, przyjemne w smaku oraz szybkie do zjedzenia, dlatego nie wymagają większego zaangażowania uwagi. Przy częstym sięganiu po takie jedzenie decyzje zaczynają zapadać automatycznie, bez zastanowienia nad ilością i sensem jedzenia. Mózg korzysta z najprostszego schematu, ponieważ oszczędza energię potrzebną do analizy. U wielu osób prowadzi to do jedzenia bez rzeczywistej potrzeby organizmu.

Jedzenie pod wpływem silnych emocji często przebiega również poza świadomą analizą potrzeb organizmu. Stres, napięcie oraz zmęczenie obniża zdolność do spokojnej oceny odczuwania głodu i najedzenia. W takim stanie mózg szuka szybkiego ukojenia, a nie rozsądnego wyboru, dlatego częściej pojawia się chęć sięgnięcia po produkty najlepsze dla nas smakowo. Czasem jest to słodkie, czasem słone, a innym razem chrupiące i serowe. U wielu osób jedzenie w emocjach daje chwilowe uczucie ulgi, jednak nie rozwiązuje źródła napięcia. Sytuacja wraca, ponieważ ciało już zapamiętało, że pyszne jedzenie na moment poprawia samopoczucie. Jedzenie to najprostsza i najtańsza rzecz zrobienia sobie przyjemności, dlatego myśląc o relaksie najczęściej myślimy o jedzeniu. Często tłumaczy się to brakiem kontroli, ale to nie o to w tym chodzi. Ciągłe zmęczenie, poczucie smutku, stres i ograniczona zdolność spokojnego myślenia w danej chwili to są elementy, które "częstują" nas najczęściej przekąskami.

To nie sam produkt najczęściej osłabia racjonalne myślenie, ale okoliczności, w jakich jest spożywany. Tempo jedzenia, poziom zmęczenia, rozproszenie uwagi oraz pora dnia wpływa na to, jak mózg interpretuje informacje wychodzące z ciała. Jedzenie w pośpiechu lub przy silnym natłoku potyczek z zewnątrz utrudnia zauważenie momentu nasycenia, więc automatycznie to prowadzi do bardziej pochopnych decyzji. W takich chwilach nawet zwykłe produkty są jedzone bez przemyśleń nad ilością. U wielu osób ten sam posiłek daje zupełnie inne decyzje, gdy jest jedzony spokojnie i w miejscu do tego przeznaczonym, niż wtedy, gdy towarzyszy mu stres lub ciągłe rozproszenie. To pokazuje, że sposób jedzenia często ma większy wpływ na decyzje niż sam skład talerza.

Racjonalne myślenie przy jedzeniu nie znika bez powodu. Najczęściej jest chwilowo osłabione przez reakcje organizmu, zmęczenie, emocje oraz sposób jedzenia. Wiedza

o tych mechanizmach daje lepsze spojrzenie na swoje decyzje bez oceniania siebie. To nie produkty same w sobie są problemem, ale sytuacje, w jakich po nie sięga się na co dzień. Gdy uwaga skupia się na odczuciach z ciała i tempie jedzenia, kolejne decyzje żywieniowe stają się spokojniejsze i bardziej przemyślane