Był tam od wieków. Za rok może nie zostać po nim ślad

• Zasięg lodowców Puncak Jaya zmniejszył się z ok. 1,9 tys. hektarów w XIX wieku do ok. 16 hektarów obecnie.
• Od początku lat 2000. obszar pokryty lodem skurczył się o 95 proc.
• Dla rdzennych mieszkańców Papui góra ma znaczenie duchowe i kulturowe.

Góry Sudirman leżą zaledwie ok. 450 km na południe od równika. Jeszcze sto lat temu śnieg i stały lód znajdowały się na wszystkich czterech głównych szczytach pasma. Dziś niewielkie płaty śniegu przetrwały tylko w rejonie Puncak Jaya, znanego także jako Carstensz Pyramid. Jak podaje BBC News, naukowcy spodziewają się, że znikną całkowicie w ciągu roku lub dwóch.

Niemal całe lodowce zniknęły w ciągu jednego ludzkiego życia. Marie Šabacká, czeska ekolożka zajmująca się lodowcami, która w marcu ubiegłego roku badała Puncak Jaya, podkreśla, że tropikalne lodowce Papui są wyjątkowe. To ostatni zachowany obszar tropikalnego lodu między Andami a Himalajami, oddzielony od innych systemów lodowcowych tysiącami kilometrów.

Rdzenie lodowe pobrane ze stoków Puncak Jaya przechowują zapis dawnych warunków atmosferycznych. Mogą pomóc naukowcom badać zmiany zachodzące nad tropikalnym Pacyfikiem, w tym w rejonie wyjątkowo ciepłych wód zachodniego Pacyfiku. Problem w tym, że to naturalne archiwum znika, zanim badacze zdążą je w pełni przeanalizować.

Za cofanie się lodowców odpowiada przede wszystkim ocieplenie atmosfery związane z działalnością człowieka, w tym spalaniem węgla, ropy i gazu. Wyższe temperatury podnoszą granicę zamarzania, dlatego opady, które wcześniej miały postać śniegu, coraz częściej spadają jako deszcz. Jak wskazuje BBC, proces ten mogą dodatkowo przyspieszać zjawiska El Niño, a na jego tempo wpływają także lokalne warunki, takie jak zachmurzenie, opady śniegu i ukształtowanie terenu.

Stały lód w pobliżu równika może utrzymać się tylko na dużej wysokości i w wąskim zakresie warunków klimatycznych – zaznacza Šabacká.

Jej zdaniem nawet niewielki wzrost temperatury, podniesienie granicy zamarzania albo zmiana opadów ze śniegu w deszcz może przesądzić o przetrwaniu lodowca. Duński badacz Klaus Thymann, który wykorzystuje drony i mapowanie trójwymiarowe, ocenia: "Prawie nie ma już lodu. Takie są fakty."

Zanik lodu oznacza także utratę części krajobrazu o szczególnym znaczeniu dla co najmniej pięciu grup rdzennej ludności. Lud Moni nazywa górę Mbainggela i wierzy, że czuwają nad nią przodkowie. Dla ludu Amungme to Nemangkawi, czyli "Biała Strzała". Elfrida Natkime wyjaśnia, że symbolizuje ona uczciwość, czystość i moralną prawość.

Zmiany w krajobrazie nakładają się na skutki rozwoju górnictwa. Eksploatacja złóż miedzi i złota przyniosła miejsca pracy, drogi, edukację oraz możliwości ekonomiczne, ale także degradację środowiska, konflikty społeczne i utratę dostępu do części ziem przodków. "Odkąd pojawiła się firma, widzę eksploatację. Rozwój zapewnił jednak źródło utrzymania wielu ludzi" – powiedziała Natkime.