Tak rodzą się światy. Astronomowie uchwycili niezwykły proces

• ESO potwierdziło istnienie dwóch gazowych olbrzymów w systemie WISPIT 2, oddalonym o 437 lat świetlnych.
• Jedną z planet sfotografowano instrumentem SPHERE na VLT, a jej naturę doprecyzowano dzięki GRAVITY+ na VLTI.
• W dysku wokół gwiazdy widać wyraźne przerwy; naukowcy podejrzewają obecność co najmniej jeszcze jednego obiektu.

System WISPIT 2, widoczny w gwiazdozbiorze Orła, to młody układ, w którym w dysku gazowo-pyłowym tworzą się planety. Jak podaje PAP, Europejskie Obserwatorium Południowe zaprezentowało obserwacje dwóch gazowych olbrzymów, osadzonych w wyraźnych przerwach tego dysku. Gwiazda ma ok. pięć mln lat, co podkreśla wyjątkowość momentu, w którym udało się ją badać. Dla porównania, Słońce jest niemal tysiąc razy starsze.

Najpierw udało się wykryć WISPIT 2 b, planetę o masie ok. pięciu Jowiszów. Krąży daleko od swojej gwiazdy – w odległości ok. 60 jednostek astronomicznych względem skali ziemskiej orbity. Potwierdziły to obserwacje 6,5-metrowego Teleskopu Magellana w Chile i Large Binocular Telescope Interferometer w USA. Później ESO wykazało, że w systemie jest druga planeta, WISPIT 2 c, masywniejsza od pierwszej mniej więcej dwukrotnie i poruszająca się cztery razy bliżej gwiazdy.

Kluczowym krokiem było uzyskanie obrazu WISPIT 2 c instrumentem SPHERE na Bardzo Dużym Teleskopie w Chile. Następnie zespół skorzystał z GRAVITY+ w Interferometrze Bardzo Dużego Teleskopu, co pozwoliło potwierdzić planetarną naturę obiektu. ESO podkreśla, że to możliwe dzięki niedawnej modernizacji GRAVITY+. W dysku wokół WISPIT 2 widoczne są szerokie pierścienie i przerwy, w których osadzone są obie planety. Dostrzeżono także co najmniej jedną dalszą, mniejszą przerwę, co może sugerować obecność kolejnego ciała.

WISPIT 2 to dopiero drugi znany system, obok PDS 70, w którym dwie planety zaobserwowano bezpośrednio w trakcie formowania. Różni się jednak rozległością i strukturą dysku – przerwy i pierścienie są tu szczególnie wyraziste. Chloe Lawlor z University of Galway, pierwsza autorka publikacji, zwraca uwagę na analogię do naszej kosmicznej historii.

Układ WISPIT 2 to najlepszy, jak dotąd, przykład naszej własnej przeszłości, którą możemy zobaczyć - powiedziała.

Według badaczy w podobny sposób kilka miliardów lat temu mógł kształtować się Układ Słoneczny.

Naukowcy liczą, że budowany Ekstremalnie Wielki Teleskop pozwoli wypatrzeć potencjalną trzecią planetę, zasygnalizowaną przez zewnętrzną przerwę w dysku. System leży w asocjacji Scorpius-Centaurus, złożonej z młodych, masywnych gwiazd i znajduje się ok. 437 lat świetlnych od Ziemi. Wyniki badań ukazały się w "The Astrophysical Journal Letters". ESO, do którego należy m.in. Polska, prowadzi obserwacje przy użyciu największych naziemnych instrumentów w Chile.

Źródło: PAP