Historyczne znalezisko. Natrafiono na niego w zbiorach Książnicy Cieszyńskiej

• Książnica Cieszyńska potwierdziła odnalezienie nieznanej edycji modlitewnika Samuela Zasadiusa z 1776 r.
• Znalezisko wyszło na jaw podczas kwerendy do nowej edycji bibliografii druków ewangelickich opracowanej według Władysława Chojnackiego.
• Egzemplarz był w złym stanie, przeszedł konserwację w pracowni Książnicy Cieszyńskiej.

W zbiorach Książnicy Cieszyńskiej odkryto nieznaną dotąd edycję modlitewnika Samuela Zasadiusa z 1776 roku. O odkryciu poinformowała Małgorzata Szelong, pracownik instytucji. Jak podkreśliła, odnaleziony druk stanowi ważne uzupełnienie bibliografii polskich publikacji ewangelickich, wzbogacając wiedzę o historii polskiego piśmiennictwa religijnego.

Kluczowy wolumin okazał się skromny i niekompletny, ale krył brakujące ogniwo historii druku. W klocku introligatorskim odnaleziono edycję „Mlecznej potrawy duchownej” z 1776 r., drukowaną w oficynie Goffreda Trampa w Brzegu. W Książnicy znajdują się teraz dwa wydania tego dzieła: z 1726 r. oraz właśnie z 1776 r., przy czym to ostatnie nie było dotąd rejestrowane w bibliografiach.

Niepozorny wolumin, zniszczony, niekompletny, pozbawiony oprawy — a jednak skrywał skarb, który umknął oczom historyków. W zbiorach Książnicy Cieszyńskiej odnaleziono nieznaną edycję modlitewnika Samuela Zasadiusa z 1776 roku. To odkrycie nie tylko uzupełnia bibliografię polskich druków ewangelickich, lecz także przywraca pamięć o wybitnym pisarzu i teologu Śląska Cieszyńskiego – oznajmiła Małgorzata Szelong z książnicy.

Egzemplarz z 1776 r. trafił do Książnicy ze zbiorów historyka i regionalisty dr. Stanisława Zahradnika i stanowi trzecią część wspólnej oprawy z innymi drukami brzeskimi.

Zasadius, pastor i autor, działał na Śląsku Cieszyńskim w pierwszej połowie XVIII w. Urodził się na Dolnym Śląsku, kształcił się w Oleśnicy oraz na uniwersytetach w Wittenberdze i Jenie. W 1721 r. został kaznodzieją w cieszyńskim zborze ewangelickim, a po oskarżeniach o pietyzm musiał opuścić miasto. Po latach wrócił na Śląsk i pracował w Tarnowskich Górach.

Historyk literatury Wincenty Ogrodziński wysoko oceniał język pisarza. „Jako pisarz zasługuje Zasadius na baczniejszą uwagę nie tylko dla obfitości swojej produkcji, lecz przede wszystkim ze względu na swój styl polski. (…) Posługuje się czystą, wolną od wszelkich naleciałości obcych polszczyzną. (…) wolny od makaronizmów i przesadnych konceptów”. Te słowa podkreślają wagę twórczości autora w dziejach polszczyzny.

„Mleczna potrawa duchowna” to zbiór modlitw przeznaczonych dla różnych stanów i okazji. Znanych jest sześć wydań: 1724, 1726, 1727, 1753, ok. 1759 i 1776, wszystkie oficyny Goffreda Trampa w Brzegu. Egzemplarz z 1776 r. w Książnicy ma mały format i zachował się jako część klocka z trzema drukami brzeskimi.

Wolumin trafił do biblioteki w 2016 r. w złym stanie: bez oprawy, z ubytkami kart, w tym zakończenia „Mlecznej potrawy”, oraz z licznymi zabrudzeniami i uszkodzeniami. Książnica przeprowadziła kompleksową konserwację, którą wykonała Łucja Brzeżycka, przywracając obiektowi stabilność i możliwość dalszych badań.

Znalezisko wzmacnia pozycję Książnicy Cieszyńskiej jako ośrodka naukowego z bogatymi kolekcjami od XVIII do XX w., sięgającymi także średniowiecza. Dzięki włączeniu nowej edycji do opracowywanej bibliografii badacze zyskają pełniejsze dane o polskich drukach ewangelickich oraz kontekście literatury luterańskiej Śląska Cieszyńskiego.