Porównali Tatry dziś i sprzed stulecia. Zaskakujące wnioski

• Naukowcy nie potwierdzili wyraźnej termofilizacji w tatrzańskich lasach.
• W ciągu 100 lat wzrosła liczba gatunków roślin, zwłaszcza na niższych wysokościach.
• Kluczowe zmiany wiążą się z końcem intensywnego wypasu i odbudową lasów reglowych.

Badania opisane w "Journal of Ecology" zestawiły współczesne dane terenowe z dokumentacją z lat 20. XX w. przygotowaną przez m.in. Władysława Szafera i Bogumiła Pawłowskiego. Zespół z Instytutu Botaniki UJ, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Czech Academy of Sciences i Tatrzańskiego Parku Narodowego porównał 56 stałych powierzchni w polskich Tatrach na różnych wysokościach. Jak podaje PAP, naukowcy ocenili, które czynniki najsilniej kształtowały leśne zbiorowiska przez ostatnie stulecie.

Najważniejszy wniosek dotyczy zwiększenia różnorodności roślin naczyniowych. Zmiana jest szczególnie widoczna na niższych wysokościach, gdzie przybywa gatunków wymagających większej wilgotności oraz roślin azotolubnych. Autorzy podkreślają w publikacji: "różnorodność gatunkowa roślin wzrosła istotnie między badaniami historycznymi a współczesnymi" - czytamy w opisie wyników. Zespół nie znalazł wyraźnego sygnału termofilizacji, czyli wypierania gatunków chłodolubnych przez ciepłolubne.

Wbrew naszym początkowym oczekiwaniom nie stwierdziliśmy sygnału termofilizacji – procesu, w którym gatunki przystosowane do chłodniejszych warunków zastępowane są przez gatunki wymagające wyższych temperatur - wynika z pracy.

Badacze zaznaczają, że przypisywanie zmian bioróżnorodności wyłącznie klimatowi może prowadzić do błędów w zarządzaniu przyrodą.

W XX w. Tatry silnie odczuwały presję gospodarczą. W latach 40. wypasano ok. 30 tys. owiec, co degradowało roślinność i glebę. Zmianę przyniosło ograniczenie wypasu i ochrona obszaru. "Uważamy, że odnowa roślin o wyższych wymaganiach wilgotnościowych jest głównie spowodowana zaprzestaniem intensywnego wypasu" — podkreślono w pracy. Równocześnie wcześniej masowo wycinano lasy regla i zastępowano buczyny monokulturami świerka, które zakwaszały glebę.

Przełomem było utworzenie Tatrzańskiego Parku Narodowego w 1954 r. To ograniczyło presję gospodarczą i umożliwiło stopniowy powrót lasów reglowych do stanu sprzed intensywnej gospodarki. Według badaczy obserwowane zmiany roślinności to przede wszystkim efekt tych działań ochronnych.

Wyniki sugerują, że skuteczne zarządzanie przyrodą wymaga uwzględnienia pełnej historii użytkowania terenu: od wypasu, przez gospodarkę leśną, po ochronę ścisłą. Dla Tatr kluczowe okazały się decyzje ograniczające presję człowieka, które uruchomiły naturalne procesy odnowy. To wnioski istotne dla planowania działań ochronnych na innych obszarach górskich o podobnej historii gospodarczej.