Zęby astronautów pod lupą. Dentystka tłumaczy na co są narażeni

Astronauci, zanim wyruszą w kosmos, muszą przejść rygorystyczne badania zdrowotne, w tym szczegółową kontrolę stanu jamy ustnej. Wymagane są zdrowe zęby, brak próchnicy i szczelne wypełnienia. To nie przypadek – w warunkach mikrograwitacji nawet niewielkie niedoskonałości mogą prowadzić do poważnych dolegliwości.

Jednym z najczęstszych problemów jest barodontalgia, czyli ból zęba wywołany zmianami ciśnienia. Nawet mikroskopijny pęcherzyk powietrza pod wypełnieniem może w przestrzeni kosmicznej rozszerzyć się i wywołać silny ból.

– W warunkach zmniejszonego ciśnienia taki mikroskopijny pęcherzyk gazu, najczęściej powietrza, będzie się rozszerzał, uciskając na okoliczne tkanki, czyli unerwioną miazgę zęba, powodując dotkliwy ból - tłumaczy lek. dent. Agnieszka Juśkiewicz z Medicover Stomatologia.

W przestrzeni kosmicznej zmienia się także skład mikrobiomu jamy ustnej. Badania wykazały, że podczas misji spada różnorodność bakterii, a rośnie liczba tych potencjalnie szkodliwych. Dodatkowo ograniczona higiena, brak świeżych produktów i stres mogą pogarszać stan zdrowia dziąseł.

– Wiele czynników wpływa na mikrobiom jamy ustnej, jednym z najważniejszych jest po prostu higiena, ale także nasza dieta, choroby towarzyszące i używki. – wyjaśnia ekspertka.

Długotrwały stres, zmiana rytmu dobowego i wysiłek fizyczny osłabiają odporność. U niektórych astronautów dochodziło do reaktywacji wirusów, takich jak opryszczka czy półpasiec.

– U części osób odbywających loty wahadłowcami i przebywających na stacji kosmicznej reaktywowały się wirusy między innymi opryszczki (HCV) czy ospy i półpaśca (VZV) – podkreśla lek. dent. Agnieszka Juśkiewicz.

Brak grawitacji prowadzi do zaniku masy kostnej, co może skutkować osłabieniem kości szczęki i żuchwy. To z kolei zwiększa ryzyko utraty nawet zdrowych zębów. Astronauci mają na pokładzie stacji kosmicznej jedynie podstawowe środki do doraźnej pomocy, takie jak tymczasowe wypełnienia czy środki przeciwbólowe. W razie poważniejszych problemów, jak stan zapalny miazgi, konieczna może być ekstrakcja zęba.

Wszystkie te czynniki sprawiają, że profilaktyka i regularne kontrole stomatologiczne są kluczowe nie tylko dla astronautów, ale i dla osób planujących ekstremalne wyprawy.