Europa się gotuje. Raport nie zostawia złudzeń

• W 2025 r. temperatury powyżej wieloletniej średniej objęły co najmniej 95 proc. obszaru Europy.
• Europejski region oceaniczny zanotował rekordową temperaturę, a 86 proc. tego obszaru doświadczyło morskich fal upałów.
• Pożary objęły ponad 1 mln ha, a w maju 35 proc. europejskiego terytorium mierzyło się z ekstremalną suszą rolniczą.

Jak podaje PAP, raport ESOTC 2025 przygotowany przez Serwis Copernicus i Światową Organizację Meteorologiczną pokazuje, że miniony rok był dla Europy wyjątkowo ciepły. Temperatury powyżej wieloletniej średniej wystąpiły na co najmniej 95 proc. obszaru kontynentu, a tempo ocieplenia wyraźnie przewyższało średnią globalną.

Skalę zmian widać nie tylko w średnich rocznych. Północna Skandynawia przeszła najdłuższą w historii trzytygodniową falę upałów, a w pobliżu koła podbiegunowego temperatura przekraczała 30 st. C. Na morzu padł kolejny rekord: temperatura powierzchni w europejskim regionie oceanicznym była najwyższa w historii obserwacji.

Na lądzie raport pokazuje równie mocny sygnał. Rok 2025 znalazł się w pierwszej trójce najsuchszych lat w Europie pod względem wilgotności gleby od 1992 r. W maju 35 proc. europejskiego terytorium doświadczyło "ekstremalnej" suszy rolniczej, a ogólny zasięg wezbrań rzek był drugim najniższym w historii pomiarów.

Zmiany objęły też lód i śnieg. Lodowce traciły masę we wszystkich regionach, a grenlandzki lądolód skurczył się o ok. 139 gigaton lodu. Na koniec zimy zasięg i masa pokrywy śnieżnej były trzecimi najniższymi w 42-letniej historii obserwacji. W południowo-zachodniej Europie połączenie ponadprzeciętnych opadów i późniejszych upałów napędzało pożary, które objęły ponad 1 mln ha.

Raport wskazuje na ścisłe powiązanie między nasilającym się kryzysem klimatycznym a postępującą utratą różnorodności biologicznej. Szczególną uwagę zwrócono na sytuację europejskich torfowisk, które obecnie należą do najbardziej zdegradowanych tego typu ekosystemów na świecie. Pełnią one niezwykle ważną funkcję jako naturalne magazyny węgla, jednak ich osuszanie, degradacja oraz coraz częstsze pożary mogą prowadzić do odwrócenia tej roli — z pochłaniaczy dwutlenku węgla mogą stać się źródłem znaczących emisji gazów cieplarnianych.

W Polsce przez całe dekady torfowiska były traktowane jak tereny bezproduktywne, które należy przekształcić. Torfowiska intensywnie i systematycznie odwadniano, budując gęstą sieć rowów melioracyjnych – niestety większość z nich funkcjonuje do dziś – by je użytkować jako tereny rolnicze lub dla intensyfikacji gospodarki leśnej. Efektem tej wieloletniej strategii jest zniszczenie i degradacja wielu torfowisk w Polsce, co skutkuje m.in. zanikiem różnorodności biologicznej i wzrostem zagrożenia pożarowego" – komentuje dr hab. Michał Żmihorski.

Dane z serwisu C3S służą nie tylko do opisu minionego roku, ale też do prognoz na kolejne dekady. Naukowcy analizują dzięki nim fale upałów, susze i zmiany opadów. W Polsce IOŚ-PIB przygotowuje na tej podstawie prognozy klimatyczne do 2100 r., które mają wspierać planowanie działań adaptacyjnych, zarządzanie ryzykiem i decyzje na poziomie krajowym oraz lokalnym.

Dane C3S są podstawą do prowadzenia symulacji przyszłego klimatu – zarówno w krótkim, jak i długim horyzoncie czasowym. W krótszej perspektywie wykorzystywane są do prognoz sezonowych, które pomagają przewidywać np. prawdopodobieństwo cieplejszego (niż średnia) lata. Takie prognozy przygotowywane są w IOŚ-PIB w Zakładzie Modelowania Atmosfery i Klimatu w ramach projektu C3S NCP for Poland i można je znaleźć na stronie: climate.ios.edu.pl – mówi dr Kinga Kulesza, klimatolog z Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu w IOŚ-PIB