Złamali szyfr sprzed 400 lat. Pomogła nowoczesna technologia

• Zamek przeleżał pod piaskiem od zatonięcia statku Ann Francis w 1583 r.
• Badanie mikro-CT pozwoliło zajrzeć do mechanizmu bez uszkodzenia zabytku.
• Zamek i inne przedmioty z wraku można oglądać w National Waterfront Museum w Swansea do czerwca 2027 r.

28 grudnia 1583 r. statek Ann Francis, wracający z Hiszpanii, został zaskoczony przez gwałtowny sztorm. Jednostka została zniesiona z kursu i rozbiła się na plaży Margam Beach niedaleko Port Talbot w Walii. Znajdujący się na pokładzie ładunek przez stulecia pozostawał ukryty pod piaskiem.

Skarb został odsłonięty, gdy prace pogłębiarskie i sztormy usunęły warstwy piasku z plaży Margam Beach. Większość znalezisk odkrył poszukiwacz Peter Hughes, który przez 21 lat, między 1996 a 2017 r., odnajdywał kolejne przedmioty pochodzące z wraku. Wśród znalezisk znajdowały się hiszpańskie monety, odważniki do ich ważenia oraz mosiężny zamek szyfrowy.

Specjaliści z Cardiff University wykorzystali mikrotomografię komputerową. Technologia pozwoliła stworzyć trójwymiarowy obraz wnętrza zamka i przeanalizować ułożenie nacięć w mechanizmie względem liter szyfru. Dzięki temu badacze mogli ustalić właściwą kombinację bez uszkadzania cennego zabytku.

Mikrotomografia komputerowa pozwoliła nam zajrzeć do wnętrza zamka bez jego uszkodzenia. Dzięki szczegółowemu obrazowi 3D mechanizmu mogłem zobaczyć, jak nacięcia odpowiadają poszczególnym literom, i ustalić dokładną kombinację – wyjaśnił dr David Williams z Cardiff University, cytowany przez National Museum Wales.

Naukowiec dodał, że technologia ta jest zwykle wykorzystywana do badania kości i innych struktur biologicznych. Analiza ponad 400-letniego zamka była więc dla badaczy nietypowym zadaniem. Po ustaleniu kodu pracownicy muzeum przetestowali kombinację i zdołali otworzyć zabytek.

Zamek znaleziono w pobliżu hiszpańskich srebrnych monet oraz dwóch odważników do ważenia monet. Zdaniem muzealników mógł zabezpieczać niewielką skrzynię z cenną zawartością. Mogły się w niej znajdować odnalezione przedmioty lub inne wartościowe rzeczy, takie jak dokumenty czy tkaniny, które nie przetrwały do naszych czasów.

Alastair Willis, starszy kurator Amgueddfa Cymru, podkreślił, że zamki szyfrowe z epoki elżbietańskiej są znane w Wielkiej Brytanii, jednak ten wyróżnia się wyjątkowo dobrym stanem zachowania i powiązaniem z wrakiem, którego datę zatonięcia udało się ustalić. Choć zagadka szyfru została rozwiązana, nadal pozostaje pytanie, czy kod ANCE miał dla właściciela szczególne znaczenie.

Peter Hughes wspominał, że po znalezieniu zamka był zdumiony kunsztem jego wykonania i wyjątkowo dobrym stanem zachowania. Pierścienie szyfrowe obracały się bez trudu mimo ponad czterech stuleci spędzonych pod piaskiem. Zabytek można obecnie oglądać na wystawie "Tides of Treasure" w National Waterfront Museum w Swansea. Wśród eksponatów znajdują się również rzadkie złote monety z czasów panowania Ferdynanda i Izabeli Hiszpańskich oraz gwizdek bosmański wydobyty z wraku.