Muminki obchodzą 80 urodziny. Od baśni po mapę ludzkich emocji

• Pierwsza część cyklu, "Małe trolle i duża powódź", ukazała się w 1945 r.
• W serii jest dziewięć tomów, przetłumaczonych na ponad 30 języków.
• Olga Tokarczuk odczytuje Muminki jako zespół wyrazistych typów psychologicznych.

W skład sagi o przychodach Muminków wchodzi dziewięć tomów: od "Małe trolle i duża powódź" po "Dolinę Muminków w listopadzie", wydaną w 1970 roku. Akcja książek rozgrywa się w Dolinie Muminków, krainie przypominającej krajobraz Finlandii. Muminek, Mamusia i Tatuś Muminka, Mała Mi, Włóczykij, Ryjek i Panna Migotka tworzą rdzeń obsady, obok Paszczaków, Filifionek i budzącej trwogę Buki. Każdy tom dokłada nowe przygody i tematy, które bawią dzieci, a dorosłych skłaniają do refleksji psychologicznych.

Ekranizacje, słuchowiska, spektakle i komiksy rozszerzyły zasięg opowieści. Ilustracje do komiksów tworzyła sama Jansson. Seria przetłumaczona na ponad 30 języków stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych fińskich eksportów kultury.

Czytelnicy i badacze od lat interpretują postaci jako symbole postaw i emocji. Muminek uosabia dobro i wrażliwość, Włóczykij – wolność i wędrówkę, Mała Mi – bunt i odwagę, a Buka – lęk i samotność. Ten zestaw cech pozwala śledzić dojrzewanie i mierzenie się z kryzysami.

Muminki to tylko jedna z wielu prób przedstawienia — w sposób symboliczny, lecz wcale nie uproszczony — rzeczywistości psychicznej, czyli wewnętrznej reprezentacji świata zewnętrznego - napisała Olga Tokarczuk w eseju opublikowanym w czasopiśmie "Charaktery".

Jak wskazuje "wielkość "Muminków" polega na tym, że są zbiorem niezwykle jasno zarysowanych postaci, które można traktować jako "coś w rodzaju typów psychologicznych". Jej zdaniem, włączenie perspektywy czasu sprawia, że opowieść działa jak mapa rozwoju: porządkuje etapy życia, punkty krytyczne i wyzwania.

Tove Jansson urodziła się w 1914 r. w Helsinkach, w domu artystów. Jak czytamy w biografii Boel Westin "Tove Jansson. Mama Muminków": "Zanim nauczyła się chodzić, zaczęła rysować". Wczesne rysunki stworzeń podobnych do Muminków (wówczas Snorków) publikował magazyn satyryczny "Garm". Siostrzenica artystki, Sophia, mówiła w rozmowie z "Guardianem", że jej ciotka "kwestionowała wiele założeń, które nadal panowały w społeczeństwie na temat tego, jak kobiety powinny żyć w tamtych czasach".

W książce Westin znajdziemy też śmiałą diagnozę, że za książkami o Muminkach "kryje się skupiona na sobie pisarka, która tworzy literaturę dziecięcą bynajmniej nie dla dzieci, ale dla siebie, by odreagować własną dziecinność, odwzorowywać i przeżywać coś straconego, nieosiągalnego". Ten trop pomaga zrozumieć, dlaczego opowieści o Dolinie Muminków tak mocno rezonują z emocjami i doświadczeniami czytelników.

Choć światowy rozgłos przyniosły jej Muminki, Jansson akcentowała najpierw malarstwo, potem pisarstwo. Zmarła w 2001 r., pozostawiając po sobie uniwersum, które wciąż inspiruje i prowokuje do lektury na nowych poziomach.