Ślady sprzed 220 tys. lat zaskoczyły naukowców. Znalezisko w Afryce

• Naukowcy udokumentowali celowe wydobycie hornfelsu w Jojosi sprzed ok. 220 tys. lat.
• Brak gotowych narzędzi wskazuje na wyspecjalizowane miejsce pozyskiwania surowca.
• Wyniki sugerują wczesne u Homo sapiens planowanie i elastyczność zachowań.

Badacze pod kierunkiem zespołu z Uniwersytetu w Tybindze przeanalizowali stanowisko Jojosi na wschodzie Afryki Południowej, ok. 140 km od Oceanu Indyjskiego. Jak ustalili naukowcy, ludzie już ok. 220 tys. lat temu wybierali konkretne miejsca do pozyskiwania kamienia na narzędzia. To zmienia obraz życia łowców-zbieraczy, których dotąd często postrzegano jako wykorzystujących surowce przypadkowo.

Kluczowym znaleziskiem są ślady wydobycia i obróbki hornfelsu, drobnoziarnistej skały metamorficznej cenionej w epoce kamienia. Dr Manuel Will z Wydziału Wczesnej Prehistorii i Ekologii Czwartorzędu Uniwersytetu w Tybindze podkreślił skalę odkryć.

W Jojosi znaleźliśmy liczne ślady wydobycia hornfelsu, metamorficznego łupka, w tym bloki skalne, odłupki różnej wielkości, tysiące milimetrowych fragmentów odpadów produkcyjnych oraz kamienie używane jako młotki - powiedział dr Manuel Will, cytowany przez PAP.

Naukowcy natrafili niemal wyłącznie na odpady produkcyjne. Brak gotowych narzędzi i innych śladów osadnictwa sugeruje, że miejsce służyło głównie do pozyskiwania i wstępnej obróbki surowca, a finalne narzędzia wytwarzano lub używano ich gdzie indziej. Datowanie luminescencyjne wskazuje, że taki sposób pracy utrzymywał się przez dziesiątki tys. lat, co najmniej do ok. 110 tys. lat p.n.e.

Zespół opisuje praktykę długotrwałego odłupywania otoczaków aż do uzyskania pożądanego kształtu rdzeni. - Ludzie obrabiali tu otoczaki i odłupywali materiał, aż uzyskali pożądany kształt, prawdopodobnie po to, by później zrobić z niego narzędzia - wskazał badacz, cytowany przez uczelnię. Interdyscyplinarne prace terenowe trwają od 2022 r., a pierwsze rekonesanse piesze i z użyciem dronów ujawniły ok. tuzina punktów ze świetnie zachowanymi odłupkami hornfelsu w erodujących osadach.

Skala nagromadzenia wytworów jest bezprecedensowa. Podczas wykopalisk odnotowano od 200 tys. do 2 mln fragmentów na metr sześcienny. Cały osad przesiewano, aby zachować nawet milimetrowe okruchy. To pozwoliło odtworzyć sekwencje działań technologicznych i potwierdziło, że Jojosi pełniło funkcję wyspecjalizowanego miejsca pozyskiwania kamienia, a nie obozowiska czy miejsca codziennych aktywności.

Kluczową metodą rekonstrukcji były tzw. refity, czyli składanie porzuconych fragmentów w całość. Gunther Möller, doktorant z Instytutu Prehistorii, Wczesnej Historii i Archeologii Średniowiecznej Uniwersytetu w Tybindze, złożył 353 takie zestawy.

Dzięki tym trójwymiarowym puzzlom mogliśmy dokładnie zobaczyć, skąd i w jaki sposób materiał był odłupywany oraz w jakiej kolejności. Kilka takich puzzli razem pozwala następnie wyciągnąć wnioski dotyczące formy rzeczywistego końcowego produktu, zanim został przeniesiony w inne miejsce - wyjaśnił Möller.

Wyniki podważają pogląd, że pradawni łowcy-zbieracze działali bez planu. Badacze wskazują na wczesne przejawy planowania długoterminowego i elastyczności zachowań u Homo sapiens. Procesy geologiczne plejstocenu, które odsłoniły warstwy hornfelsu w erozyjnych wąwozach, sprzyjały wielopokoleniowemu wykorzystaniu tego terenu jako surowcowej "kopalni".