To pewne. Tęcza nie wróci na plac Zbawiciela. Powód może zaskoczyć

Serwis architektura.muratorplus.pl podaje, że Budżet Obywatelski w Warszawie wyłonił projekt, który zakładał powrót symbolicznej instalacji w nowej formie, ale na finiszu przygotowań miasto wycofało się z realizacji. Spór dotyczy tego, czy planowany obiekt narusza prawa autorskie do oryginalnej pracy Julity Wójcik, znanej z placu Zbawiciela z lat 2012–2015.

Zwycięski projekt w głosowaniu ogłoszonym 1 lipca 2025 r. nosił nazwę "Łuk LGBT+" i - jak informuje portal - przewidywał ustawienie na środku placu obiektu małej architektury w kształcie przerwanego łuku. Na pomysł oddało głos 6,8 tys. osób. Koszt inwestycji szacowano na 700 tys. zł.

Jak podaje architektura.muratorplus.pl, w dokumentacji projektu wskazywano, że konstrukcja ma być wykonana z materiałów "jak najmniej palnych" i pomalowana w sześciu barwach: czerwonej, pomarańczowej, żółtej, zielonej, niebieskiej i fioletowej. Zwracano też uwagę na usytuowanie obiektu względem zabytkowej Osi Stanisławowskiej.

Termin realizacji zapowiadano na czerwiec 2026 r., a więc moment, w którym przygotowania do prac powinny wchodzić w końcową fazę. Ostatecznie do budowy jednak nie doszło.

Według architektura.muratorplus.pl, przeciw inwestycji wystąpiło Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, które - jak opisano - ma prawa majątkowe do pierwotnej tęczy. CSW argumentowało, że nowa realizacja narusza zarówno prawa instytucji, jak i prawa autorskie Julity Wójcik.

"Z uwagi na kwestie własności intelektualnej, wszelkie działania odnoszące się do tej pracy i jej obecności na placu Zbawiciela w Warszawie powinny uwzględniać prawa autorskie artystki (w tym prawa do integralności dzieła i jego kontekstu) oraz prawa autorskie majątkowe CSW Zamek Ujazdowski" - napisali przedstawiciele CSW w mediach społecznościowych.

W tym samym wpisie CSW deklarowało - za zgodą artystki - gotowość udzielenia nieodpłatnej, czasowej zgody licencyjnej na wykorzystanie dzieła, o którą mieliby wystąpić autorzy projektu.

W materiale architektura.muratorplus.pl opisano, że autor pomysłu powrotu instalacji, Linus Lewandowski z Homokomando, w rozmowie z "Gazetą Wyborczą" przekonywał, iż planowana rzeźba nie narusza niczyich praw, a jego stanowisko ma potwierdzać ekspertyza rzecznika patentowego. CSW przedstawiło jednak własną analizę, odmienną w konkluzjach.

W efekcie sporu warszawski urząd miasta poinformował, że nie może przeprowadzić inwestycji. Urzędnicy mieli proponować rozwiązania alternatywne, w tym wariant tęczy świetlnej, ale nie uzyskały one akceptacji. Finalnie na placu Zbawiciela ma pojawić się wyłącznie kwietnik utrzymany w tęczowej kolorystyce.

Oryginalna tęcza była pracą Julity Wójcik - instalacją na metalowym stelażu, pokrytą plastikowymi, wielobarwnymi kwiatami. Najpierw eksponowano ją w latach 2011–2012 przed budynkiem Parlamentu Europejskiego w Brukseli, a w 2012 r. trafiła na plac przed kościołem Najświętszego Zbawiciela w Warszawie.

Jak przypomniał portal architektura.muratorplus.pl, instalacja wzbudzała ogromne emocje i stała się celem ataków: do grudnia 2014 r. podpalano ją aż siedmiokrotnie, a w 2013 r. spłonęła całkowicie. Za każdym razem dochodziło do jej odbudowy.

Demontaż wykonano w sierpniu 2015 r. po tym, jak wygasła umowa na prezentowanie pracy w tym miejscu. Wówczas prawa do projektu przejęło CSW Zamek Ujazdowski.