Rozwiązali zagadkę Antarktydy. Nowe pomiary wyjaśniają nagłą zmianę

• Od 2016 r. zasięg lodu morskiego wokół Antarktydy gwałtownie maleje po dekadach wzrostu.
• Pomiary Argo wskazują na akumulację i nagłe uwolnienie ciepła z głębszych warstw oceanu.
• Zmiany w wiatrach i ocieplenie atmosfery dodatkowo osłabiają pokrywę lodową.

Od lat naukowcy próbowali wyjaśnić zagadkę wokół Antarktydy: mimo globalnego ocieplenia od lat 70. XX w. zasięg lodu morskiego stopniowo się zwiększał. Jednak, jak donosi "Wprost", około 2016 roku nastąpiło gwałtowne przełamanie trendu i szybki spadek zasięgu lodu, który do dziś nie wrócił do wcześniejszych wartości. Najnowsze dane zdobyte dzięki autonomicznym pływakom Argo wyjaśniają przyczynę zjawiska.

Kluczem do rozwiązania zagadki okazał się ocean. Dane z wieloletnich obserwacji pokazują, że w głębszych warstwach wody gromadziło się ciepło, które zostało gwałtownie uwolnione. To przyspieszyło topnienie antarktycznego lodu od spodu, osłabiając całą pokrywę. Równolegle zmieniały się warunki atmosferyczne i układ wiatrów, co potęgowało rozpad pól lodowych. Earle Wilson, oceanograf polarny ze Stanford University i główny autor nowego artykułu, podkreśla wagę tych wniosków.

Ocean odgrywa ogromną rolę w kształtowaniu zmian lodu morskiego z roku na rok, z dekady na dekadę - powiedział naukowiec, cytowany przez "Wprost".

Naukowcy zwracają uwagę, że ocean nie tylko reaguje na zmiany klimatu, ale też je współtworzy. Modyfikacje w zasoleniu, temperaturze i cyrkulacji wiatru działają razem, zmieniając bilans energii na styku wody, lodu i atmosfery. W rezultacie lód morski staje się bardziej podatny na rozrywanie przez fale i przemieszczanie, a to odsłania go na dalsze ocieplanie i niszczenie.

Zgromadzone ciepło głębinowe działa jak ukryty rezerwuar energii. Gdy trafia bliżej powierzchni, przyspiesza topnienie od spodu i osłabia strukturę lodu. Z ociepleniem atmosfery zmieniają się również różnice temperatur, co wpływa na siłę i układ wiatrów wokół kontynentu. Silniejsze i inaczej układające się wiatry rozrywają płyty lodowe, wzmagają fale i sprzyjają kruszeniu się krawędzi lodu.

Zarówno ocieplenie atmosfery jak i oceanów prawdopodobnie przyczyniają się do nagłej zmiany zasięgu lodu morskiego na Antarktydzie od 2016 roku. Ciepło głębszych warstw oceanu odgrywa znaczącą rolę - zaznacza Zachary Labe z Climate Central, cytowany przez "Wprost".

Zmienność naturalna nadal odgrywa rolę, ale skala i tempo ostatnich zmian skłaniają badaczy do analizy udziału czynników antropogenicznych. W szczególności chodzi o emisje dwutlenku węgla od czasów rewolucji przemysłowej i ich wpływ na system ocean–atmosfera. Współoddziaływanie tych sił może tłumaczyć, dlaczego wcześniej obserwowano stopniowy wzrost zasięgu lodu, a następnie jego raptowny spadek.

Ubytek lodu morskiego uruchamia efekt domina. Zwykle stanowi on tarczę, która tłumi fale, odbija część promieniowania słonecznego i osłania lodowce szelfowe. Gdy lód morski znika, fale i cieplejsza woda łatwiej docierają do szelfów, osłabiając je od środka. Z czasem prowadzi to do ich rozpadu. To krytyczne, bo lodowce szelfowe działają jak zapora dla lodu lądowego. Jeżeli przestaną hamować spływ, ogromne masy lodu szybciej trafią do oceanu, podnosząc globalny poziom mórz.

Antarktyda przechowuje tak wielkie ilości zamarzniętej wody, że jej całkowite stopienie mogłoby podnieść poziom oceanów nawet o 58 m. Taki scenariusz nie dzieje się z dnia na dzień, ale nowe ustalenia pokazują, jak szybko mogą zachodzić punkty zwrotne, gdy ciepło z głębin łączy się z ociepleniem atmosfery i zmianami wiatru. To podnosi wagę stałego monitoringu Argo i satelitów oraz lepszego modelowania procesów na styku oceanu i lodu.