"Szponiasta" dłoń zmienia historię. Niezwykłe odkrycie w jaskini

• Najstarsza datowana sztuka naskalna: ręczna szablonowa dłoń z Muna (Sulawesi), min. 67,8 tys. lat.
• Odkrycie podważa „europejski wybuch kreatywności” i wzmacnia tezę o wczesnej kreatywności Homo sapiens.
• Wnioski wspierają wcześniejsze osadnictwo na szlaku do Sahul, nawet ok. 65 tys. lat temu.

Badacze opisują malowidło z wapiennej jaskini Liang Metanduno na wyspie Muna u południowo-wschodnich wybrzeży Sulawesi. To odcisk dłoni, uzyskany poprzez rozpylenie pigmentu wokół przyłożonej do skały ręki. Jak podaje BBC, zespół datował cienkie nacieki mineralne pokrywające fragment szablonu, wskazując, że minimalny wiek malowidła to 67,8 tys. lat. To więcej niż dotychczasowy rekord z Hiszpanii, który budzi kontrowersje.

Kluczowy jest nie tylko wiek, ale i forma. Naukowcy podkreślają, że autor najpierw wykonał szablon dłoni, a następnie zmienił zarys palców, zwężając je i wydłużając tak, by tworzyły "szponiasty" motyw. Profesor Adam Brumm z Griffith University mówił w rozmowie z BBC News, że najnowsza publikacja w "Nature" wzmacnia odchodzenie od eurocentrycznej narracji o nagłym "przebudzeniu" w Europie.

W ostatniej dekadzie Sulawesi wielokrotnie przesuwało granicę datowania sztuki naskalnej. W 2014 r. opisano tam szablony dłoni i wizerunki zwierząt mające co najmniej 40 tys. lat, później scenę łowiecką sprzed min. 44 tys. lat oraz narracyjne przedstawienie świni i człowieka datowane na co najmniej 51,2 tys. lat. Profesor Maxime Aubert podkreślił, że zbliżenie się w analizach do samego pigmentu pozwoliło "cofnąć" wiek sztuki Sulawesi o kolejne dziesiątki tysięcy lat.

Sulawesi leży na północnym szlaku morskim między Azją a dawnym lądem Australia–Nowa Gwinea (Sahul). Daty z Liang Metanduno wzmacniają argument, że Homo sapiens był w regionie dużo wcześniej, niż sugerowały niektóre modele. Adhi Agus Oktaviana z indonezyjskiej agencji BRIN wskazuje, że to mocny punkt dla tezy o obecności ludzi w północnej Australii ok. 65 tys. lat temu.

To bardzo prawdopodobne, że ludzie, którzy tworzyli te malowidła na Sulawesi, należeli do populacji, która rozprzestrzeniła się po regionie i ostatecznie dotarła do Australii - wskazał Oktaviana, cytowany przez PAP.

Badacze zwracają uwagę, że wcześniejsze przypisywanie "wielkiego wybuchu umysłu” Europie opierało się na zbieżnym pojawieniu się obrazów, ozdób i nowych narzędzi ok. 40 tys. lat temu w Hiszpanii i Francji. Jednak znaleziska z Afryki, jak grawerowane ochry, paciorki i znaki abstrakcyjne sprzed 70–100 tys. lat, oraz coraz starsze malowidła z Indonezji, budują inną narrację: zdolności symboliczne były głęboko zakorzenione w Homo sapiens.

Dane sugerują długotrwałą, wrodzoną gotowość do sztuki i opowieści, obecną co najmniej od wyjścia z Afryki. Brumm dodał, że na Sulawesi i okolicznych wyspach zidentyfikowano setki stanowisk sztuki naskalnej, a jaskinia Liang Metanduno była używana przez dziesiątki tysięcy lat. Na tym samym panelu pojawiają się też dużo młodsze obrazy, nawet sprzed ok. 20 tys. lat, co pokazuje ciągłość praktyk artystycznych w jednym miejscu.

Źródło: BBC