Przewodniczka z Kazimierza Dolnego znalazła ludzką czaszkę. Odkryto stare groby dziecięce

Odkrycie zaczęło się od zgłoszenia z połowy maja 2026 r., które trafiło do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie. Lokalna przewodniczka z Kazimierza Dolnego, Elżbieta Skoczylas, poinformowała o widocznych na punkcie widokowym fragmentach przypuszczalnych szczątków kostnych. O sprawie zawiadomiono też policję, która potwierdziła, że na powierzchni gruntu uwidocznione są fragmenty ludzkiej czaszki.

Do czasu oględzin miejsce zabezpieczyli pracownicy Urzędu Miasta w Kazimierzu Dolnym. Kości czaszki policja podjęła i przekazała do specjalistycznych badań w Zakładzie Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Oględziny konserwatorskie wykazały, że szczątki pochodzą ze zniszczonego pochówku, naruszonego przez intensywne procesy erozyjne.

Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków podkreśla, że to następne znalezisko o charakterze grobowym na Górze Trzech Krzyży. W 2021 r. ujawniono tam i interwencyjnie podjęto szczątki dziecka, wstępnie powiązane z okresem nowożytnym.

W komunikacie wskazano także na przekazy archiwalne dotyczące tego miejsca, w tym wzmiankę o odnalezieniu kości przy ustawianiu nowych krzyży w 1852 r. oraz fakt, że w księgach miejskich nazwa Góra Krzyżowa pojawia się już w 1577 r. Według urzędu takie informacje mogą sugerować obecność kolejnych pochówków, potencjalnie narażonych na niszczenie przez erozję wierzchowiny i zbocza cypla lessowego, wzmacnianą ruchem turystycznym i spływem wód deszczowych.

W związku z odkryciem konserwator zwrócił się do Urzędu Miasta w Kazimierzu Dolnym o niezwłoczne działania: interwencyjne badania wykopaliskowe w miejscu znalezienia czaszki oraz nieinwazyjne badania geofizyczne na całej przestrzeni punktu widokowego. Celem miało być ustalenie zasięgu cmentarzyska i sprawdzenie, czy w gruncie znajdują się inne struktury archeologiczne.

Zalecone prace wykonał Instytut Archeologii i Etnologii PAN, a kierował nimi dr Łukasz Miechowicz. W wykopie, po oczyszczeniu powierzchni, ujawniły się zarysy dwóch jam grobowych.

W trakcie badań archeolodzy rozpoznali dwa pochówki dziecięce, oba orientowane na linii wschód-zachód i skierowane głową na zachód.

Najważniejsze ustalenia z wykopu:

• Grób nr 1: słabo czytelny zarys jamy w południowo-wschodniej części wykopu. Odkryto szkielet małego dziecka o długości ok. 50 cm, prawdopodobnie niemowlęcia (Infans Ia). Zmarłe dziecko leżało na plecach, z podkulonymi nogami. Przy szczątkach nie stwierdzono wyposażenia grobowego.

• Grób nr 2: dobrze czytelny zarys jamy w środkowej części wykopu. Wzdłuż ścian odkryto siedem żelaznych gwoździ, interpretowanych jako pozostałość trumny. Odsłonięto szkielet dziecka o długości ok. 80 cm (Infans I), ułożony na plecach w pozycji wyprostowanej. Czaszka została wcześniej zabezpieczona przez policję.

W grobie nr 2, na wysokości klatki piersiowej, znajdował się fragment wapienia. W miejscu, z którego zabrano czaszkę, odkryto kilkanaście niewielkich szklanych paciorków. Badacze uznali, że mogły stanowić ozdobę nakrycia głowy lub rozsypany naszyjnik.

Z informacji przekazanych przez policję wynika, że badania przeprowadzone w Zakładzie Medycyny Sądowej wykazały, iż zabezpieczona czaszka należała do dziecka w wieku ok. trzech lat.

We wschodniej części wykopu odkryto drewniany słup, interpretowany jako pozostałość dawnego krzyża drewnianego. Wstępnie wiązany jest z okresem nowożytnym, z możliwym datowaniem na XIX w.

W przestrzeni między pochówkami a obecnymi krzyżami potwierdzono też obecność podziemnego obiektu o innym charakterze niż grobowy, datowanego na okres nowożytny (staropolski).

W kolejnym etapie na wzgórzu wykonano sondowanie georadarowe GPR. Wstępne wyniki, jak przekazano, sugerują istnienie w tym miejscu obiektów archeologicznych, w tym elementów o możliwym charakterze architektonicznym.

Zdaniem kierującego pracami dr. Łukasza Miechowicza odkryte groby dziecięce należy łączyć z okresem nowożytnym, wstępnie datowanym na XVI-XVII w. Badacz zwrócił uwagę, że pochówki mogą być częścią większego cmentarza, a strefa w zachodniej partii Wzgórza Trzech Krzyży mogła być przeznaczona dla dzieci.

W przekazanej informacji wskazano również, że nie da się wykluczyć funkcjonowania w tym miejscu cmentarzyka dziecięcego przeznaczonego dla tzw. alienatów, czyli dzieci nieochrzczonych, które z różnych względów nie mogły zostać pochowane na cmentarzu parafialnym.

Na zakończenie komunikatu podziękowano osobom i instytucjom zaangażowanym w zgłoszenie, zabezpieczenie i przebadanie znaleziska.