Sprawdzamy pogodę dla Ciebie...
Redakcja Wiadomosci WP| 
aktualizacja 

Zagadka śmierci wyjaśniona po 70 latach. "Obiecał przyjacielowi"

7
Podziel się:

Z setek stron maszynopisu obozowego kancelisty cudem ocalała tylko jedna. Zawierała opis śmierci zaginionego jeńca stalagu, szukanego od 70 lat. Kapitalna polsko-niemiecka akcja doprowadziła do rekonstrukcji jego losów.

Władysław Kocaj (z lewej) w 1939 r. został wcielony do 26 pułku piechoty
Władysław Kocaj (z lewej) w 1939 r. został wcielony do 26 pułku piechoty (BSHE Rosenthal)

- Z nieba mi spadasz - słyszę w słuchawce, kiedy telefon Doroty w końcu przestaje być zajęty. - Od rana próbuję skontaktować się z kimś z Uetze (pow. Burgdorf nieopodal Hanoweru), ale nie znam niemieckiego, pomożesz? - mówi na dzień dobry Dorota*.

Nieistotne, że znamy się od pół minuty i że to ja do niej dzwonię. Zainteresowała mnie opisana przez nią na Facebooku historia - prawdziwy wyciskacz łez. Na razie nic nie wskazuje na to, że sprawa zaginięcia polskiego jeńca wojennego, wydawałoby się właśnie wyjaśniona, wzbogaci się o kolejne, fascynujące wątki. Na moich oczach. I to przed upływem najbliższych 24 godzin.

Od czego tu zacząć? Może od wiadomości od pani Elżbiety

"W biurku mojego śp. taty (…) znalazłam paczuszkę ze zdjęciami i nieśmiertelnik kolegi taty, który zginął w czasie wojny. Papiery są datowane na 1942 r., z Krefeld-Fichtenhain. Ten pan był z moim tatą w stalagu. Wiem, że tata po wojnie szukał jego rodziny w Polsce, ale bez skutku. To parę zdjęć i pism, jakie zostały, ale nie wiem, co z tym zrobić. (…) Jeżeli to, co piszę jest bez znaczenia, to nie oczekuję odpowiedzi, ale spróbować zawsze warto" - pisze na Facebooku 16 czerwca do stowarzyszenia Rosenthal w Bartoszycach pani Elżbieta, córka Zdzisława Pastuły. Kobieta ma konto na FB od niedawna - "wnuki założyły". Siedemdziesięciolatka śledzi profil historycznego stowarzyszenia: lubi stare zdjęcia swojej okolicy.

- Sprzątałam w szafie, wie pani jak to jest - tu przesunąć, tam przestawić. I to pudełko z zawiniątkiem znowu trafiło mi w ręce. A że akurat chwilę potem przeglądałam internet i zobaczyłam, że w nieodległym Sępopolu będzie rekonstrukcja historyczna organizowana przez Rosenthal, pomyślałam, że uwolnię się od ciężaru historii przyjaciela mojego taty i im to po prostu przekażę.

- Ręce mi się trzęsły, jak odbierałem od pani Elżbiety te wszystkie osobiste, małe przedmioty, listy, zdjęcia. Ten człowiek codziennie je dotykał, nosił na sercu, czujesz? - mówi Leszek Mackiel ze stowarzyszenia Rosenthal, który spotkał się z córką Zdzisława Pastuły.

Zabiera pamiątki i obiecuje, że zanim wstawi je za szkło, jeszcze raz powalczy o odnalezienie potomków zaginionego Władysława. Pomóc może chyba tylko Dorota Bartoszewicz. Prowadzi wypożyczalnię sprzętu wodnego w Augustowie, a rok temu założyła profil na FB "Ocalić Od Zapomnienia". W każdej wolnej chwili rekonstruuje życiorysy, które są prawie nie do odtworzenia. Ze strzępów informacji, na podstawie starych dokumentów, zdjęć i nieśmiertelników.

"Mam po dziadku jedno zdjęcie, jego imię i nazwisko"...

- Wyobraź sobie, wczoraj (22.06) o 10.00 zgłosili się do mnie (Rosenthal - przy. red.) z prośbą o pomoc w odszukaniu krewnych Władysława, a o 13.00 rozmawiałam już z jego wnukiem! - mówi mi podekscytowana Dorota.

"Mam po dziadku jedno zdjęcie, jego imię i nazwisko" - wyksztusił do słuchawki Władysław Kocaj (rocznik '57), wnuk Władysława, notabene dziś wicestarosta powiatu konińskiego, do którego Dorota jak po nitce do kłębka dochodzi po wpisie, jaki mężczyzna parę lat temu umieścił na jednym z forów szukając dziadka.

- Dajesz wiarę? Po 73 latach potomek poznał losy przodka! Wyjaśniło się tyle niewiadomych, tyle zagadek!

Zobacz także: Zobacz także: Międzyrzecki Rejon Umocniony

Miło mi Państwu przedstawić: Władysław i Zdzisław

Władysław Kocaj (ur. 23.12. 1907 r. w Chołojowie, pow. Radziechów, obecna Ukraina) żeni się ze Stefanią, z którą ma dwie córki i syna. Wspólnie prowadzą niewielkie gospodarstwo na Kresach. W 1939 r. zostaje wcielony do 26 pułku piechoty, który uczestniczy w Kampanii Wrześniowej broniąc Warszawy. 27 września trafia do niewoli niemieckiej, do Stalagu IA-Stablack, nr jeńca – 76641. 21 czerwca 1940 r. przenoszą go do Stalagu VI K, wkrótce potem do VIJ na zachodzie Rzeszy.

Zdzisław Pastuła - świeżo upieczony policjant, jeszcze przed wojną otrzymał przydział do 49pp w Kołomyi, a w 1939 rzucono go również do obrony Warszawy. On również trafia do niemieckiej niewoli: Stalag XXA w Malborku, potem do Stalagu VIJ.

Tam poznaje Władka, z którym przez kolejne pięć lat są niemal nierozłączni. Łatwiej jest znosić cierpienie, gdy dzieli się je z kimś bliskim. Władek i Zdzisiek stają się dla siebie najbliższą rodziną.

16 września 1944 r. następuje ewakuacja Stalagu Krefeld, w powietrzu czuć kres wojny. Nocą Niemcy pakują jeńców do przeludnionych wagonów i zaczyna się tułaczka po kolejnych miejscach. Jest bicie, głodzenie, poniżanie.

Kilka dni przed wyzwoleniem, 7 kwietnia 1945 r. myśliwce aliantów bombardują Uetze, miejscowość w Dolnej Saksonii, jeden z przystanków w czasie jenieckiej tułaczki. Podczas nalotu ginie 7 osób, wśród nich Władek. Zdzisław z innymi ukrywa się w lesie. Po sześciu dniach jeńcy dołączają do zmotoryzowanej amerykańskiej kolumny. Dla Władka wolność dociera za późno. Zdzisław zbiera pamiątki po przyjacielu by przekazać je rodzinie.

Niestety, pod wskazanym adresem nie znajduje nikogo. Żonę Władka z dziećmi (Rózia, Józia i Jasiek) pierwszym transportem wywieziono na Syberię (w 1940 r.). Tam umierają dwie córki. Stefania i syn Jan nie mogą po wojnie wrócić do swojego Chołojowa, bo tam Polski już nie ma. Jako repatrianci, Sybiracy, trafiają do Konina. Jan Kocaj zakłada rodzinę, a synowi daje imię zaginionego ojca, Władysława.

Zdzisław osiedla się w Liskach pod Bartoszycami. Nie przestaje myśleć o przyjacielu i złożonej mu obietnicy. Umiera w 2004 r.

Uetze, Niemcy, 22 czerwca godz. 18.00

- Wyobraź sobie, jak wyglądałby świat, gdyby Internet wymyślono 20 lat temu! Ile spraw można by wyjaśnić, ile osób zdążyłoby się odnaleźć! – mówi podekscytowana Dorota. W niespełna 12 godzin, na wiadomość rzuconą przez nią na Facebooka reaguje mieszkający w Uetze Timo Woehler, kierowca ciężarówki, administrator strony miasteczka na FB; potwierdza, że na miejscowym cmentarzu są groby ofiar bombardowania z dnia 7 kwietnia 1945 r. - Chciałem pojechać następnego dnia, ale historia nie dawała mi spokoju. Rany, byłem tak podekscytowany, że posadziłem syna na rower i z żoną pojechaliśmy poszukać tego grobu polskiego jeńca - mówi Timo.

Jeszcze tego samego wieczoru mężczyzna przesyła Dorocie zdjęcia bezimiennej mogiły. Kilka godzin później kolejny cud - Dorota otrzymuje od kustosza muzeum etnograficznego w Uetze zdjęcia stron księgi parafialnej, w której opisane były wydarzenia z kwietnia. Nie sposób jednak odczytać charakteru pisma, plątanina nazwisk, dat i liczb wydaje się nie do rozsupłania.

Kaligrafię księdza rozszyfrowuje sąsiad Timo, rocznik 1929; mężczyzna pamięta też księdza dokonującego wpisu w księgach kościelnych.

"No więc droga Agnieszko, w grobie w Uetze na tysiąc procent jest nasz Władek!" - pisze do mnie Dorota na komunikatorze. Jest 6 rano.
Timo Woehler z synem na bezimiennej mogile Władysława. Uetze

Epilog

Co dalej? Dorota chce ustalić personalia innych pochowanych tam osób i położyć w tym miejscu tablicę. W ciągu kilku dni, tak szybko jak wszystko co dzieję się w tej historii, dochodzi do niezwykłego spotkania: córka Zdzisława - Elżbieta Stankiewicz osobiście przekazuje pamiątki wnukowi Władysława. W tym jedyną z zachowaną z niemal trzystu, stronę z pamiętnika Zdzisława z dokładnym opisem śmierci przyjaciela.

Z zapisków Zdzisław Pastuły: 07.04.1945

"W czasie ewakuacji zostaliśmy zaatakowani przez samoloty myśliwskie w miejscowości Uetze – zginął Kacaj Władysław, ranny Nowak. Ogółem zginęło dziewięciu ludzi a 11 rannych. Po wypadku uciekliśmy z Wasowskim do lasu i tak przetrwaliśmy do czasu nadejścia wojsk alianckich w dniu 13 kwietnia 1945 r.".

Agnieszka Rycicka

*Dorota Bartoszewicz, założycielka i administratorka strony „Ocalić od zapomnienia”. Poszukiwanie ludzi po odnalezionych rzeczach osobistych, głównie nieśmiertelnikach, traktuje jako osobistą misję – „piękną i wyjątkową, bo łączącą świat żywych z niemal już zapomnianym, wojennym”.

Masz newsa, zdjęcie lub film? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

Źródło:Deutsche Welle
Oceń jakość naszego artykułu:

Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści.

Zobacz także:
Wyniki Lotto 04.02.2023 – losowania Lotto, Lotto Plus, Multi Multi, Ekstra Pensja, Ekstra Premia, Mini Lotto, Kaskada
Sławomir Peszko w Fame MMA? Jest komentarz włodarza
Stało się! Conor McGregor wraca dla klatki UFC
Prawie wygrał "Milionerów". Nie żyje 39-letni Maciej Mędrzycki
To się nie mieści w głowie. Poszli rano na cmentarz i osłupieli
Grek osiągnął życiowy sukces. Zobacz jego szaloną radość
W Biedronce chwyciła za telefon. To dowód, że ludzie naprawdę to robią
Polak zaginął na Słowacji. Gdy go znaleźli, odmówił pomocy
Miała pięć operacji biustu. Właśnie pękł jej 5-kilogramowy implant
Była godz. 8:29. Zdjęcie z Beskidu Śląskiego. To nie fotomontaż
10-latka wyszła od dziadków. Nigdy nie wróciła. Nagroda to 70 tys. zł
Żona ma obsesję na punkcie Thermomixa. 34-latek ma już dość
Na bazarze pytał o Rydzyka. Tak reagowali emeryci
Niesłychane. Oto jak Rosjanie nazwali dziecko
Przyjmuje rodzinę w gabinecie NFZ poza kolejką. Ludzie: "Moralne dno"
Oto emerytura Tyszkiewicz. Ogromne zdziwienie. Tyle po 60 latach pracy
Otworzył drzwi w Tatrach. Sami zobaczcie, co tam się dzieje
Proroctwo Eustachiusza dla Polski. "Lew północy połączy się z czarnym orłem"
Takie jedzenie dostał w szpitalu. Krótko to podsumował
Postawili Rosjanki przed kamerami. To im zaoferowano
Kibice Szczęsnego i Milika mają dość. Ich protest może kosztować 155 milionów euro
Świątek zrobiła to pierwszy raz w życiu. Będziesz zaskoczony
Epickie kotlety mielone. Jeden składnik zmienia wszystko
Ukradli wóz strażacki za 300 tysięcy. Druhowie szukają sprawców
Ale wypalił! Tego gwiazdor telewizji wymaga od selekcjonera kadry
Takich ziemniaków unikaj jak ognia. Zwiększają ryzyko choroby
Trzy objawy raka. Pojawiają się o poranku
Wytrawne pączki. Zaskakujący przepis ze staropolskiego stołu
Rosyjski deputowany mówił, że pojedzie na wojnę. "Uciekł z pociągu"
Ranny słaniał się podchodząc pod domy. Zareagowali mieszkańcy
Zaskakujące wieści z Watykanu. Decyzja papieża nie podoba się w Polsce
Doznał fatalnej kontuzji na Fame MMA. Wrzucił zdjęcie ze szpitala
-74 stopnie Celsjusza. Szokujący atak zimy i to nie na Syberii
Droższe jedzenie to wina supermarketów? Ludzie nie wytrzymali
Odrzucali rozpad ZSRR i werbowali wojskowych. "Działają w całej Rosji"
Mocne słowa po walce w Fame MMA 17. Jóźwiak: zostałem oszukany!
To zrobili z nagrodą za Eurowizję. Cały świat jest w szoku
Trudny test na spostrzegawczość. Która z postaci to chłopiec?
Trwa 15 minut. Gdy wystąpi, od razu dzwoń po karetkę
Musisz to zrobić do końca czerwca. Zignorujesz? 5 tys. zł kary!
Rosyjscy dowódcy nie przebierają w słowach. Tak mówią o Putinie i Szojgu
Nagranie. W jego kierunku ruszył łysy agresor. Oto co zrobił
Rosyjski żołnierz ukradł konsolę. Później napisał... do właściciela
Jej piersi ważą 13 kg. Musi poruszać się o lasce
Pierwsza taka sprawa. Ujawnili dane rosyjskiego mordercy i gwałciciela
Każą Rosjanom opuścić domy? "Konieczność". Oto co knuje Putin
2x ryba, surówka i frytki. Turysta: "Nie ma nad czym płakać"
Pokazał to w kierunku ukraińskiego drona. Rosjanin szybko pożałował
42,89 zł oszczędności. Paweł Kukiz zdradził, co robi z pieniędzmi
Zdjęcie z moskiewskiego sklepu. Też to widzicie?
Zasadź tę tanią roślinę. Krety będą trzymały się z daleka
To najzdrowsze polskie warzywo. "Ma najwięcej składników odżywczych"
Spisek w Ukrainie. Obrońcy mieli zdrajców w swoich szeregach
Rosjanie boją się żyć w Polsce? Ten film jest hitem
To ich Kadyrow wysyła na wojnę. Wyciekła prawda o czeczeńskich bojownikach
Szymon Hołownia pokazał żonę. Aktywista LGBTQ+ wściekły
Tak imprezują Amerykanie w Polsce. Mieszkańcy oburzeni
Kartka za szybą wystarczyła. Sąsiad odpowiedział
Tak Tusk poszła na spacer z psem. Lepiej usiądźcie
Kobieta rozcięła tył kanapy. Chciała odzyskać pilota, przeżyła szok
"Trafiła" szóstkę na loterii. Nie dostanie nic
Ekspedientka opracowała prosty przekręt. "Wzbogaciła się" o kilkadziesiąt tysięcy złotych
Mamy fatalne wieści. Chodzi o Thermomix
To dlatego zniknął. Smutne doniesienia o Zborowskim
Tłusty czwartek 2023. Kiedy wypada w tym roku? Oto data
Nowy sprzęt Białorusinów. "Zniszczymy Rosjan nawet w nocy"
Co stało się z Iwoną Wieczorek? "Czekali na nią w lasku, przyłożyli broń do ramienia"
Ma 61 lat i ciało nastolatki. "Jesz jak ptaszek, wyglądasz jak ptaszek"
Szok w walce raperów na Fame MMA 17. Fabijański został zdemolowany
Policyjne igraszki na służbie? Nagrało się
Ciężko w to uwierzyć. Tak Rosjanki wyrażają poparcie dla wojny
Liczba ofiar rośnie. Dramat na Krymie
Wróć na
Oferty dla Ciebie
Wystąpił problem z wyświetleniem strony Kliknij tutaj, aby wyświetlić