Bliźniacy z Powstania Warszawskiego. Ginęli razem, jeden przeżył brata o 78 lat

Powstanie Warszawskie przynosiło dramatyczne straty wśród walczących oraz ludności cywilnej. Wśród ofiar znajduje się wiele rodzeństw, w tym bliźniaczych. Części z nich udało się przeżyć hekatombę. Po latach spoczęli oni w grobach swoich bliskich, którzy zginęli w 1944 r.

Stanisław Gałąska (ps. Janicki) i Józef Gałąska (ps. Patycki) urodzili się 5 grudnia 1925 r. Byli żołnierzami NSZ, walczyli w Brygadzie Dyspozycyjno-Zmotoryzowanej "Koło". Podczas Powstania Warszawskiego znaleźli się na Starym Mieście, w Grupie "Północ".

Obaj polegli tego samego dnia: 2 września 1944 r. na Placu Krasińskich. W tym samym rejonie działała ich siostra Barbara Gałąska (1915-1944), związana z Grupą "Północ" i sanitariatem. Zginęła na ul. Miodowej, pod gruzami apteki Mucnańskiego.

Gałąscy byli wnukami Konrada Prószyńskiego, redaktora "Gazety Świątecznej", znanego pod pseudonimem "Kazimierz Promyk". Zostali pochowani w grobie dziadka na Starych Powązkach w Warszawie.

W Powstaniu walczyli także inni członkowie rodziny: brat Wojciech Gałąska "Wojciechowski" (1922-2006) i siostra Maria Giętka (1917-2010). Oboje byli związani z batalionem "Gozdawa" (1. kompania "Wypadowa"), a po wojnie mieszkali w Australii; Maria Giętka została pochowana na Brighton General Cemetery w Caulfield South.

Inny przykład rodzinnej historii z pierwszego dnia walk Powstania Warszawskiego to Tadeusz Komorowski (1923-1944, ps. Roman), Kazimierz Komorowski (1923-1944, ps. Otto) oraz Stanisław Komorowski (1927-1944, ps. Sęp). Tadeusz i Kazimierz byli bliźniakami. Wszyscy trzej pochodzili z Konstancina i byli żołnierzami Armii Krajowej.

Zginęli 1 sierpnia 1944 r. w Klarysewie pod ostrzałem niemieckim. Należeli do Batalionu "Krawiec" (2. kompania, pluton 1703). Bracia zostali pochowani na Cmentarzu Powstańców Warszawy w Powsinie. Ich los przypomina historię trzech braci Jakubowskich, którzy również zginęli pierwszego dnia Powstania Warszawskiego.

Wśród powstańczych bliźniąt były też Halina i Irena Grotowskie (ps. "Lola" i "Irena"). Zginęły 17 września, w wieku 23 lat. Należały do III Obwodu "Waligóra" (pluton łączności). Zostały pochowane we wspólnym grobie na Powązkach Wojskowych.

W Powstaniu walczył także ich brat Stefan Grotowski ps. Precelek (1924-1944), żołnierz batalionu "Zośka". Poległ podczas bombardowania kwater kompanii "Rudy" przy ul. Franciszkańskiej 12. Został pochowany w zbiorowej mogile na Powązkach Wojskowych nieopodal "Rudego", "Alka" i "Zośki".

Wśród bliźniaczych braci należy wspomnieć Mariana i Zdzisława Buczyńskich (ps. "Zapiewajło" i "Seta"), którzy zginęli w wieku 22 lat. Zdzisław pełnił funkcję szefa kuchni w batalionie "Parasol" i poległ 20 sierpnia. Tydzień później zginął Marian, plutonowy w tym samym batalionie. Spoczywają obok siebie na Powązkach Wojskowych.

Zdzisław "Larisa" i Wiesław "Czarny" Wielgomasowie (1924-1944) z pułku "Baszta" (batalion "Bałtyk") zostali rozstrzelani 27 września przez Niemców na ul. Dworkowej. W Powstaniu Warszawskim walczyła także ich matka Helena, sanitariuszka "Bakcyla" w szpitalu Maltańskim. Chciała w ten sposób odkupić swoje winy. W czasie okupacji pracowała dla hitlerowskich gadzinówek i wystawiała przedstawienia, w których brała udział jako aktorka. Przed wojną pracowała także jako dziennikarka w łódzkim tygodniku "Wolna Myśl, Wolne Żarty" zawierającym treści erotyczne. Po wojnie została aresztowana.

Wśród braci-łączników opisano Józefa Przewłockiego ps. Placek (1928-2022, Francja) i Zygmunta Przewłockiego ps. Jacek (1928-1944). Byli łącznikami-listonoszami z Szarych Szeregów, działali w Harcerskiej Poczcie Polowej. Bracia Przewłoccy pochowani są razem na Powązkach Wojskowych.

Podobny los spotkał braci Kołłątaj-Srzednickich: Rafał Kołłątaj-Srzednicki ps. Rafał (1927-2008) walczył w zgrupowaniu "Sienkiewicz", a następnie na odcinku "Kuba"-"Sosna" (batalion "Gozdawa", kompania motorowa "Orlęta", II pluton). Jego brat Jacek Kołłątaj-Srzednicki ps. Azja (1927-1944) zginął 13 września. Ich bratem był Andrzej ps. Miłosz (1924-1946), chorujący na gruźlicę. Byli oni synami gen. Jana Kołłątaja-Srzednickiego (1883-1944), doktora medycyny, pochowanego na polskiej parceli cmentarza Rakoskeresztur w Kobenya pod Budapesztem. Obecnie trwa remont ich grobu na Powązkach Wojskowych.

Siostry bliźniaczki Danuta Kołodziejska-Pollard ps. Dana (1927-2015) i Barbara Kołodziejska ps. Bogda (1927-2009) walczyły w II Obwodzie "Żywiciel" (zgrupowanie "Żbik", pluton 233). W dzieciństwie występowały w Teatrze Szkolnym Instytutu Reduty, a Barbara została później aktorką (zagrała m.in. w "Plebanii").

W Powstaniu walczył również ich brat Bogdan Kołodziejski ps. Bohun (1930-2015): najpierw jako łącznik w Kwaterze Głównej "Szarych Szeregów", później jako strzelec w Zgrupowaniu "Golski". Po wojnie pracował jako dziennikarz, podróżnik i reportażysta, tworzył filmy dokumentalne i reportaże telewizyjne. Kołodziejscy pochowani są razem na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Wśród postaci powiązanych rodzinnie pojawia się Barbara Kolendo ps. Basia (1923-2005), łączniczka w zgrupowaniu "Radosław". Jej brat bliźniak, kapral pchor. AK Marek Kolendo, walczył w kampanii wrześniowej i należał do Uderzeniowych Batalionów Kadrowych. Po amputacji lewej ręki został schwytany przez Sowietów i skazany na 10 lat więzienia; wrócił do Polski w 1956 r.

Barbara Kolendo była drugą żoną Bolesława Piaseckiego, posła i twórcy Stowarzyszenia "Pax". Została pochowana w grobie męża oraz jego pierwszej żony Haliny Piaseckiej (1914-1944), łączniczki ppłk. Jana Mazurkiewicza "Radosława" i ich zamordowanego syna Bohdana na Starych Powązkach.

Janina Karlińska-Bartłomowicz ps. Kuna (1929-2002) działała jako łączniczka w Wojskowej Służbie Społecznej, a jej brat bliźniak, Włodzimierz Karliński ps. Zbych (1929-1944) był łącznikiem z batalionu "Gustaw". Poległ na Starym Mieście 13 sierpnia 1944 r. podczas wybuchu czołgu-pułapki. Jego grób znajduje się na Powązkach Wojskowych. Janina Karlińska-Bartłomowicz została pochowana na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie.

Wśród bliźniąt pojawili się też bracia Kurzynowie: Tadeusz Kurzyna ps. Zygfryd (1921-1944), pochowany na Powązkach Wojskowych oraz Mieczysław Kurzyna ps. Miecz (1921-1983), dowódca plutonu "Mieczyków" Konfederacji Narodu w Batalionie "Czata 49", który spoczywa na Starych Powązkach.

Było także rodzeństwo Zabłotniaków. Stanisław Zabłotniak ps. Szary (1924-1944) z batalionu "Parasol" zginął 22 września na Górnym Czerniakowie a jego siostra bliźniaczka Bożenna Zabłotniak ps. Bożena (1924-1944), sanitariuszka "Parasola", zmarła w Szpitalu Wolskim z powodu ran odniesionych 18 sierpnia. Dzieci kpt. Jana Zabłotniaka (1900-1962) ps. "Jan Ród" zostały pochowane na Cmentarzu Powstańców Warszawy.