Niezwykłe odkrycie w jaskiniach. Ludzkie DNA ukrywało się na skałach

• W 11 jaskiniach w Hiszpanii i Portugalii pobrano próbki z 24 paneli sztuki naskalnej oraz z ich otoczenia.
• Pradziejowe ludzkie DNA wykryto tylko w pięciu próbkach, w tym w jaskini Escoural także na ścianie z pigmentem.
• Profil genetyczny wskazał największe podobieństwo do populacji zachodnich łowców-zbieraczy z Europy.

Najnowsze badania wykazały, że nie tylko osady z dna jaskiń, ale także ściany mogą przechowywać materiał genetyczny przez tysiące lat. To istotne, bo dotąd naukowcy potrafili pozyskiwać antyczne ludzkie DNA przede wszystkim z ziemi i pyłów zalegających w jaskiniach, nie z ich pionowych powierzchni.

Jak podaje PAP, wyniki międzynarodowego zespołu opublikowano w "Nature Communications". W latach 2022–2025 naukowcy z projektu First Art pobrali próbki z 24 paneli sztuki naskalnej i ich bezpośredniego otoczenia w 11 jaskiniach na terenie Hiszpanii i Portugalii.

Badane przedstawienia to głównie proste motywy: trójkąty, kropki i odciski dłoni wykonane czerwoną ochrą, uznawane za jedne z najstarszych form rysunków jaskiniowych. Z całego materiału tylko pięć próbek zawierało pradziejowe ludzkie DNA, co od razu pokazuje, że takie znaleziska nie są szczególnie częste.

W jaskini Escoural w Portugalii badacze uzyskali ślady starożytnego ludzkiego DNA pozbawione domieszki DNA zwierząt zarówno z kalcytowej skały pokrytej pigmentem, jak i z niepomalowanej części ściany.

Wiemy, że część malowideł nanoszono na ściany jaskiń poprzez wydmuchiwanie pigmentu lub wcieranie go w powierzchnię. Biorąc pod uwagę ogromną czułość współczesnych metod analizy starożytnego DNA, chcieliśmy sprawdzić, czy taki kontakt mógł pozostawić ślady ludzkiego DNA w sztuce naskalnej - skomentował Hipólito Collado Giraldo z University of Extremadura, cytowany w komunikacie prasowym.

Trzy inne próbki, z jaskini Escoural oraz z jaskini Covarón w Hiszpanii, zawierały mieszaninę ludzkiego i zwierzęcego DNA. W tym wariancie materiał genetyczny najpewniej trafił na ściany pośrednio, np. wraz z przemieszczaniem się osadów lub przepływem wody.

Profil genetyczny uzyskanego DNA najbardziej przypominał populacje zachodnich łowców-zbieraczy, żyjących w Europie ok. 17 tys. – 5,2 tys. lat temu. Naukowcy nie mieli jednak dość materiału, by precyzyjnie datować próbki; wiadomo natomiast, że jaskinia Escoural została odcięta od świata między 4 tys. a 5 tys. lat temu, więc znalezione DNA najprawdopodobniej jest starsze.

Choć nie możemy jeszcze bezpośrednio powiązać odnalezionych śladów starożytnego ludzkiego DNA z samym procesem tworzenia sztuki naskalnej, jest to pierwszy dowód na to, że ludzkie DNA może przetrwać na ścianach jaskiń przez tysiące lat - podkreśliła Alba Bossoms Mesa z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku.

Jednocześnie autorzy zaznaczają, że DNA wykryto tylko na jednym z 24 przebadanych paneli, co sugeruje, że to raczej wyjątek niż reguła.