Szczepionka przeciw fentanylowi? Naukowcy przechytrzą handlarzy

Fentanyl i związki z tej grupy od lat stanowią poważny problem zdrowotny w Stanach Zjednoczonych. W materiale opublikowanym w "Journal of Medicinal Chemistry" naukowcy przypomnieli, że przez ten narkotyk notuje się dziesiątki tysięcy zgonów rocznie. Opioid działa wielokrotnie silniej niż morfina, a przedawkowanie może doprowadzić do zahamowania oddychania i śmierci.

Badacze od kilku lat próbują opracować szczepionki, które skłonią układ odpornościowy do produkcji przeciwciał wiążących fentanyl we krwi. Problem polega na tym, że większość takich projektów działa bardzo wąsko i rozpoznaje tylko jedną substancję. Tymczasem na czarnym rynku stale pojawiają się nowe nielegalne pochodne fentanylu.

Zespół ze Scripps Research Institute z Kalifornii postawił więc na inne rozwiązanie. Opracowano zmodyfikowaną cząsteczkę, która różniła się od klasycznego fentanylu, ale zachowała część jego elementów chemicznych. Następnie połączyli ją z białkiem nośnikowym i wykorzystali jako składnik szczepionki.

Gotowy preparat podano myszom w czterech dawkach. W efekcie organizmy zwierząt wytworzyły przeciwciała, które rozpoznawały nie tylko fentanyl, ale też kilka jego pochodnych. Preparat nie wiązał przy tym opioidów stosowanych w medycynie.

Przeciwciała wiązały fentanyl oraz karfentanyl, acetylfentanyl i furanylfentanyl, nie reagowały z takimi lekami jak morfina i oksykodon, a po ośmiu tygodniach zaszczepione myszy nie miały silnych zaburzeń oddychania po wysokich dawkach fentanylu.

Nasze badanie pokazuje, że nie musimy starać się nadążać za każdym nowym narkotykiem, jaki pojawia się na rynku. Ucząc układ odpornościowy rozpoznawania całej grupy związków fentanylowych, a nie tylko pojedynczych struktur, możemy wyprzedzić producentów i handlarzy tych nielegalnych substancji - powiedział główny autor publikacji prof. Kim Janda.

Zastrzegł jednak, że szczepionka przeciw fentanylowi wciąż wymaga badań klinicznych, które sprawdzą jej bezpieczeństwo i skuteczność u ludzi. Liczy jednak na to, że w przyszłości podobne rozwiązanie mogłoby wesprzeć programy leczenia uzależnień oraz ochronę osób szczególnie narażonych na kontakt z fentanylem.