To nie brak silnej woli. Dlaczego większość diet rozpada się po kilku dniach

Początek diety często wygląda podobnie. Jest motywacja, entuzjazm, zaangażowanie, plan i wiara, że tym razem wszystko się uda. Przez kilka dni trzymanie zasad nie wydaje się trudne, a potem pojawia się zmęczenie, rozdrażnienie oraz myśli, że znów czegoś zabrakło. Nie można również zapominać o pokusach, które nie znikają, a wręcz nasilają swoją obecność. W tym momencie wiele osób uznaje, że brak im silnej woli i że to nie dla nich. Taki wniosek jest prosty, ale rzadko trafny. Organizm reaguje na dietę przede wszystkim biologicznie, a nie według planu zapisanego w głowie czy nawet na kartce. Dieta uruchamia konkretne procesy fizjologiczne i psychiczne, które zaczynają działać proporcjonalnie do "ciężkości" diety. To właśnie one w dużej mierze decydują o tym, dlaczego większość diet rozpada się już po kilku dniach.

Na początku diety organizm wchodzi w tryb adaptacji, który ma niewiele wspólnego z motywacją. Ograniczenie kalorii oraz zmiana ilości węglowodanów spowoduje szybkie zużycie glikogenu, czyli zapasu energii magazynowanego w mięśniach i wątrobie. Razem z nim organizm utraci także wodę, dlatego pierwsze dni często przynoszą szybki spadek masy ciała. Ten stan będzie krótkotrwały i nie oznacza jeszcze solidnej utraty tkanki tłuszczowej. W kolejnych dniach pojawi się zmęczenie, chłód oraz spadek koncentracji, ponieważ ciało zacznie oszczędzać energię. Taki stan nie jest sygnałem słabości, lecz naturalną reakcją na nagłą zmianę warunków. Im bardziej dajemy sobie w kość z dietą, tym te objawy są większe. Dobrze zbilansowana dieta jest w stanie uniknąć tych potyczek.

Podczas diety regulacja apetytu szybko przestaje działać na korzyść planu żywieniowego. Najważniejszą rolę odgrywa w tym temacie leptyna i grelina, czyli hormony odpowiedzialne za sytość oraz głód. Gdy ilość energii w diecie spada, poziom leptyny obniża się, a informacja o sytości staje się słabsza i mniej zrozumiała. Jednocześnie grelina zaczyna wzrastać i nasila odczuwanie głodu, nawet wtedy, gdy żołądek nie jest pusty. Organizm interpretuje dietę jak okres niedoboru i próbuje za wszelką cenę namówić do jedzenia, aby zabezpieczyć zapasy. Wiele osób odbiera to za brak kontroli, choć w rzeczywistości jest to biologiczna reakcja obronna, nad którą trudno zapanować samą determinacją.

Mózg bardzo źle znosi sztywne ograniczenia i szybko zaczyna reagować boleściami i rozkojarzeniem. Gdy dieta opiera się na zakazach i sztywno podzielonych produktach, w głowie pojawia się poczucie straty. Taki sposób myślenia zwiększa koncentrację na jedzeniu, które zostało wykluczone, nawet jeśli wcześniej nie budziło większego zainteresowania. Wzrasta także zmęczenie decyzyjne, czyli przeciążenie wynikające z ciągłego kontrolowania wszystkiego dookoła. W takim stanie trudniej zachować spokój oraz elastyczność, a drobne odstępstwo zaczyna być odbierane za porażkę. To napięcie nie wynika ze słabości charakteru, lecz z naturalnej reakcji układu nerwowego na długotrwałe restrykcje.

Wiele diet rozpada się dlatego, że zaczyna się zbyt ostro i nie chodzi tu o przyprawy. Duży deficyt kalorii, nagłe wykluczenie całych grup produktów to elementy, które przeciążają organizm już w pierwszych dniach. Ciało nie nadąża tego zrozumieć, a tym bardziej ogarnąć, więc pojawia się silny głód, spadek energii oraz problemy z koncentracją. Taki start zwiększa także napięcie psychiczne, ponieważ zmiana jest zbyt duża w stosunku do wcześniejszych nawyków. U wielu osób wytrwałość nie pęka z powodu słabości tylko przez plan, którego nie da się pogodzić z normalnym funkcjonowaniem.

Nawet najlepiej rozpisany plan żywieniowy świata będzie bezużyteczny, jeśli zderzy się z realiami codziennego funkcjonowania. Praca, stres, brak snu, nieregularne godziny posiłków oraz zmęczenie to elementy, które wpływają na apetyt i ogólne decyzje znacznie mocniej niż założenia zapisane na kartce. Przy takim trybie życia organizm bardziej domaga się szybkiej energii, niż pozornej walki o zdrowie. Dieta nie jest w stanie zastąpić snu i ogólnego zaniedbania, dlatego szybko zaczyna się rozjeżdżać. Dodatkowo gdy dieta nie pasuje do trybu życia, wcześniej czy później stanie się problemem, a nie wsparciem. Są sytuacje w życiu, których nie da się wyeliminować, a dieta powinna mieć to na uwadze.

Poczucie porażki pojawia się często po pierwszym odstępstwie od planu, nawet jeśli było niewielkie. Wiele diet utrwala myślenie zero-jedynkowe, w którym każdy błąd przekreśla wcześniejsze starania. To trochę jak w grze o nazwie saper, dostępnej na starszych komputerach. W tej grze nie było miejsca na choćby jeden błąd, bo gra się kończyła. W diecie już to tak skrajnie nie wygląda. Jeśli w tak skrajny sposób podchodzi się do diety, wiele osób uznaje wtedy, że skoro plan został naruszony, nie ma sensu go kontynuować. To przekonanie nie wynika z faktów, lecz z interpretacji jednego momentu. Dieta przestaje być procesem, a zaczyna być testem charakteru, który trudno zdać, ponieważ egzaminatorem jesteśmy my sami.

Różnica między dietami krótkotrwałymi a tymi, które mają szansę utrzymać się dłużej, leży głównie w podejściu do zmian. Intensywne diety skupiają się na szybkich efektach i wymagają dużych wyrzeczeń od pierwszego dnia. Taki system szybko doprowadza do zmęczenia i napięcia. Trwalsze podejście zwykle oznacza mniejszy deficyt kalorii, regularne pory posiłków oraz brak całkowitych zakazów, które trudno utrzymać w dłuższym czasie. Takie podejście opiera się na stopniowym dostosowaniu jedzenia do codziennego trybu życia oraz elastyczności. Zamiast rewolucji pojawiają się delikatne modyfikacje skupione na największych błędach żywieniowych, z którymi mamy do czynienia na co dzień. Ważna jest także wcześniej wspomniana elastyczność, czyli możliwość reagowania na gorszy dzień bez poczucia porażki. Dieta przestaje być zadaniem do wykonania, a zaczyna funkcjonować jak proces, który da się kontynuować mimo potknięć.

Większość diet nie rozpada się dlatego, że brakuje silnej woli. Najczęściej przegrywają z biologią, psychiką oraz tempem zmian, które są trudne do utrzymania w codziennym życiu. Gdy dieta ignoruje informacje płynące z organizmu i wyzwania dnia codziennego, napięcie narasta bardzo szybko. Trwalsze podejście zaczyna się tam, gdzie kończy się presja natychmiastowego rezultatu, a pojawia się przestrzeń na stopniowe, możliwe do udźwignięcia zmiany.