Minęło 1060 lat. Historycy nadal nie są zgodni

• Za datą 14 kwietnia 966 r. przemawia związek z Wigilią Paschalną, ale źródła są niejednoznaczne.
• Historycy akcentują, że ochrzcił się władca i jego otoczenie, a nie cały kraj Polan.
• Decyzję Mieszka I często tłumaczy się kalkulacją polityczną i sojuszem z Czechami.

Pierwsze państwo Piastów wciąż kryje wiele tajemnic, a jedną z nich jest dokładny moment przyjęcia chrztu przez Mieszka I. Jak podaje PAP, tradycja wskazuje na dzień 14 kwietnia 966 roku. Datę łączono z rangą Wigilii Paschalnej. To miało podkreślać znaczenie aktu w oczach ówczesnych elit i Kościoła. Historycy zwracają jednak uwagę na niedostatki źródeł i różne możliwe interpretacje.

Problem polega na tym, że wiadomości o chrzcie Mieszka I pochodzą od kronikarza Thietmara, który nie mógł być naocznym świadkiem tego wydarzenia, ponieważ urodził się dopiero około 975 roku. Badacze przypominają, że opierał się na przekazach pośrednich. Z tego powodu w literaturze funkcjonują zarówno różne daty dzienne, jak i wątpliwości co do samego roku.

Specjaliści podkreślają, że w 966 r. ochrzcił się książę Polan oraz jego najbliższy dwór. Nie można mówić o jednoczesnej konwersji całego społeczeństwa. Polska jako organizm polityczny dopiero się wtedy kształtowała, a Piastowie konsolidowali ziemie. Argumentem archeologów jest brak wczesnych śladów kultu chrześcijańskiego na rozległych obszarach ówczesnego państwa, co wskazuje na ograniczony zasięg pierwszych praktyk religijnych.

Wśród możliwych powodów przyjęcia chrztu na pierwszy plan wysuwa się kalkulacja polityczna. Konwersja otwierała drogę do sojuszu z Czechami, już zakorzenionymi w kręgu chrześcijaństwa. Formalnym potwierdzeniem zbliżenia było małżeństwo Mieszka I z Dobrawą, córką Bolesława Srogiego. Część badaczy widzi też próbę zabezpieczenia się przed presją Cesarstwa; mimo to późniejsze ataki i tak następowały, niekiedy z retoryką "nawracania" Polan.

Na ocenę motywacji Mieszka wpływa porównanie z innymi władcami regionu. Nie został on wyniesiony na ołtarze, w przeciwieństwie do czeskiego Wacława I czy węgierskiego Stefana I. To skłania niektórych historyków do tezy, że przeważał czynnik polityczny, a nie wyjątkowa żarliwość religijna. W materiale źródłowym nie ma jednak jednoznacznych dowodów, dlatego dyskusja pozostaje otwarta i opiera się na zestawieniu wielu przesłanek.

Spór naukowy odcisnął się także na sferze publicznej. W 1966 r. Kościół, z inicjatywy prymasa Stefana Wyszyńskiego, zorganizował Milenium chrztu Polski, łącząc je z programem duchowej odnowy. Władze państwowe przygotowały równoległe obchody 1000-lecia państwa polskiego. Jak przypomina PAP, oba cykle uroczystości na różne sposoby interpretowały znaczenie wydarzenia z X w., podkreślając odpowiednio wymiar religijny lub państwowy.