Ocenili globalne rozmieszczenie rtęci w oceanach. Pomogły ptaki

• Badanie objęło 11 215 ptaków morskich ze 108 gatunków; wyniki opisano w "Science of The Total Environment".
• Wyższe poziomy rtęci odnotowano m.in. na północnym Atlantyku i północnym Pacyfiku; niższe w południowym Atlantyku i na Oceanie Południowym.
• Najbardziej narażone są albatrosy i burzyki; analiza może wspierać kontrolę emisji w ramach Konwencji z Minamaty.

Rtęć trafia do oceanów głównie w wyniku działalności człowieka, w tym spalania węgla i odpadów przemysłowych. W środowisku morskim przekształca się w metylortęć, która odkłada się w łańcuchu pokarmowym, szczególnie u dużych ryb. Jak podaje PAP, zespół z Nagoya University i Japońskiej Agencji Badań i Edukacji Rybołówstwa wykorzystał ptaki morskie jako żywe wskaźniki, analizując stężenia rtęci we krwi w okresie lęgowym, gdy odzwierciedlają one spożycie z ostatnich dwóch miesięcy.

Kluczowy wniosek dotyczy regionalnych różnic. Badacze wykazali wyższe poziomy rtęci na północnym Atlantyku, północnym Pacyfiku oraz na południowym Pacyfiku poniżej 40. stopnia szerokości geograficznej południowej. Niższe wartości stwierdzono w południowym Atlantyku i Oceanie Południowym. Naukowcy powiązali również wyższe stężenia z obszarami o niskiej produktywności (niższym poziomie chlorofilu A), co sugeruje wpływ struktury ekosystemu na bioakumulację.

Zespół zebrał 659 nowych próbek w latach 2017–2024 w Japonii, na Alasce i w Nowej Zelandii oraz uwzględnił ponad 10 556 danych z 106 publikacji z lat 1980–2025. Próbki suszono, homogenizowano i analizowano metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej, a wyniki standaryzowano do zawartości rtęci na gram suchej masy pełnej krwi, co pozwoliło na porównania między gatunkami i regionami.

Autorzy wskazują, że poziom rtęci we krwi zależy od diety, masy ciała i głębokości żerowania. Gatunki żywiące się zdobyczą z wyższych poziomów troficznych i polujące na 200–1000 m wykazywały wyższe stężenia. Najbardziej narażone okazały się albatrosy i burzyki, co odzwierciedla ich strategię żerowania oraz pozycję w łańcuchu pokarmowym.

Model ptaków morskich opiera się na empirycznych pomiarach organizmów i dlatego jest uważany za bardziej wiarygodny niż wartości z modeli symulacyjnych. Ptaki morskie żyją w zróżnicowanych środowiskach, od stref przybrzeżnych i tropikalnych po regiony polarne. Ich zróżnicowane wzorce żerowania sprawiają, że są skutecznymi wskaźnikami globalnego stanu oceanów - wskazuje profesor Akiko Shoji, cytowany przez PAP.

Porównanie modelu opartego na danych z krwi ptaków z biogeochemicznymi symulacjami wykazało słabą korelację. To wskazuje, że empiryczne wskaźniki mogą lepiej oddawać rzeczywisty rozkład rtęci w wodach oceanicznych. Autorzy sugerują, że taka metodyka może służyć do monitorowania poziomów rtęci oraz do oceny skuteczności przepisów międzynarodowych, w tym Konwencji z Minamaty, której celem jest ograniczanie emisji tego metalu.

Spożycie ryb pozostaje główną drogą narażenia ludzi na neurotoksyczne działanie metylortęci. Wyniki badania, opublikowane w "Science of The Total Environment" (DOI: 10.1016/j.scitotenv.2025.181317), dostarczają narzędzia do śledzenia trendów skażenia i identyfikowania obszarów podwyższonego ryzyka. To także podstawa do planowania działań ochronnych w ekosystemach morskich i oceny postępów ograniczania zanieczyszczeń.