Od Krymu po Afganistan. Historyczne porażki Rosji

• PAP przypomina trzy historyczne klęski Rosji, które rymują się z wojną w Ukrainie.
• Wspólny mianownik: błędne kalkulacje polityczne, niedoszacowanie przeciwnika i zapóźnienia modernizacyjne.
• Wojny krymska, rosyjsko-japońska i interwencja w Afganistanie kończyły się kosztami politycznymi i gospodarczymi.

Rosyjska inwazja na Ukrainę, określana przez Kreml jako "specjalna operacja wojskowa", stała się symbolem utraty prestiżu. W materiale przygotowanym przez PAP historyczne analogie prowadzą do trzech kampanii: wojny krymskiej, klęski pod Cuszimą w wojnie z Japonią oraz interwencji w Afganistanie. Każda z nich obnażała słabości państwa, które jednocześnie formułowało ambitne cele imperialne. Wspólnym wzorem okazują się: zła diagnoza przeciwnika i deficyty modernizacji.

Wojna krymska była testem, który Rosja oblała w starciu z koalicją zachodnią wspierającą Turcję. Jak przypomina PAP, konflikt rozgorzał po rosyjskich żądaniach opieki nad prawosławnymi w Imperium Ottomańskim i wejściu wojsk do Księstw Naddunajskich w 1853 r. Gdy do walki dołączyły Francja, Wielka Brytania i Turcja, sytuacja Rosji gwałtownie się pogorszyła. Kluczowym momentem stało się długie oblężenie Sewastopola na Krymie.

Wojna krymska była pierwszą od wieków wojną, którą Rosja przegrała. Jej przebieg wykazał, że w istocie Rosja nie była gotowa do realizacji imperialnych planów, gdyż 'zapomniała' o potrzebie stałej modernizacji administracji, struktur władzy i armii - pisał prof. Andrzej Chwalba w "Historii powszechnej. Wiek XIX".

Po wojnie ograniczono obecność flot Rosji i Turcji na Morzu Czarnym, a klęska wymusiła w Petersburgu fale reform, określane jako odwilż posewastopolska.

W 1904 r. Rosja weszła w konflikt z Japonią o strefy wpływów w Chinach i Mandżurii. Seria porażek – kapitulacja Port Artur, przegrana pod Mukdenem i wreszcie rozgromienie Floty Bałtyckiej pod Cuszimą – pokazała skalę niedopasowania rosyjskiej machiny wojennej do realiów. Japonia, wcześniej lekceważona, wykorzystała przewagę organizacyjną i wsparcie finansowe Zachodu.

PAP podaje, że Wielka Brytania i USA finansowały ok. 40 proc. wysiłku wojennego Tokio, a po Cuszimie ograniczyły dalsze kredyty, nie chcąc nadmiernie wzmacniać sojusznika. Wojna zakończyła się pokojem w Portsmouth 5 września 1905 r., przy mediacji USA. Dla Rosji oznaczało to wstrząs wewnętrzny i wymuszone reformy – od Dumy po próby unowocześnienia wsi w ramach reformy stołypinowskiej.

W drugiej połowie XX w. ZSRR porzucił dawną równowagę sił w Afganistanie i po serii przewrotów w 1979 r. wysłał wojska, instalując u władzy Babraka Karmala. Afgańscy mudżahedini, wspierani bronią z Zachodu, zadawali ciężkie straty Armii Radzieckiej, która dysponowała sprzętem słabo przystosowanym do walk w górach. Wojna stała się drenem finansów i reputacji Moskwy.

Cytowany przez PAP historyk David R. Marples sugeruje, że decyzja o interwencji wojskowej w Afganistanie była podyktowana przekonaniem, iż ówczesny prezydent USA, Jimmy Carter, nie stanowi poważnego zagrożenia, a amerykańska reakcja będzie ograniczona.

Armia Radziecka uniknęła klęski, ale nie potrafiła odnieść zwycięstwa. Wojna w Afganistanie wyczerpała kraj pod względem gospodarczym i zmieniała równowagę sił w czasie zimnej wojny. Podważyła też mit, że ZSRR nie na imperialnych ambicji - podkreślił.

Podczas konfliktu partyzanckiego ZSRR stracił 22 tysiące żołnierzy, a 75 tys. zostało rannych. Roczna interwencja kosztowała Moskwę 20 miliardów dolarów (według kursu z 1986 roku). Tak ogromne wydatki pogłębiły problemy gospodarcze kraju, co w konsekwencji przyczyniło się do kryzysu państwa. W 1988 roku ZSRR wycofał swoje wojska z Afganistanu, a trzy lata później imperium przestało istnieć.

Z każdego z opisanych epizodów wyłania się podobny schemat: ambicja zderza się z realiami, a niedoszacowanie przeciwnika i problemy strukturalne prowadzą do strat politycznych i gospodarczych. Materiał PAP zestawia te wątki z trwającą wojną w Ukrainie, która – podobnie jak wcześniejsze konflikty – ujawnia ograniczenia rosyjskiej potęgi.

Źródło: PAP