Wystartował i zamknął historię. 15 lat od ostatniej misji Atlantis

• Atlantis wystartował 8 lipca 2011 r. w misji STS-135 i wrócił na Ziemię 13 dni później.
• Program amerykańskich wahadłowców trwał 30 lat i objął 135 misji.
• Dwie katastrofy promów Challenger i Columbia pochłonęły łącznie 14 ofiar.

Program wahadłowców był jednym z najważniejszych projektów NASA w USA. Statki wielokrotnego użytku miały obniżyć koszty lotów i przewozić ludzi oraz ładunki na orbitę. Według PAP tę epokę zamknęła właśnie ostatnia misja Atlantisa, który przez blisko dwa tygodnie realizował końcowe zadanie przy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Atlantis miał wcześniej 33 loty, w tym 12 do ISS i siedem do stacji Mir. W kosmosie spędził łącznie 306 dni, a na jego pokładzie poleciało 191 astronautów. Ostatnia wyprawa STS-135 nie była symbolicznym pożegnaniem. Czworo astronautów dostarczyło na ISS zapasy i części zamienne, potrzebne do dalszej pracy stacji orbitalnej.

Pierwszy lot Atlantisa odbył się 3 października 1985 r. Była to 21. misja całego programu STS, a jej celem było wyniesienie na orbitę ładunku Departamentu Obrony USA. Później prom brał udział także w budowie ISS i serwisowaniu teleskopu Hubble’a. Z czasem stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych wahadłowców NASA.

W całym programie Amerykanie używali pięciu maszyn: Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis i Endeavour. Prototypowy Enterprise nie poleciał na orbitę. Wahadłowce transportowały nawet 30 ton ładunku, wynosiły satelity, naprawiały je w przestrzeni kosmicznej i wspierały misje sond, w tym Magellana, Galileo czy Cassini.

Najmocniej w historii programu zapisały się jednak dwie katastrofy. W 1986 r. Challenger rozpadł się 73 sekundy po starcie z Florydy w USA, a przyczyną było uszkodzenie pierścienia uszczelniającego w prawym silniku wspomagającym. W 2003 r. Columbia rozpadła się nad Teksasem w USA podczas powrotu na Ziemię po uszkodzeniu osłony termicznej. W obu wypadkach zginęło łącznie 14 astronautów.

Po wycofaniu Atlantisa NASA aż do maja 2020 r. nie miała własnego środka transportu ludzi i zaopatrzenia na ISS. W tym czasie załogi stacji były wymieniane przez rosyjskie statki Sojuz, startujące z Bajkonuru w Kazachstanie. Dopiero lot rakiety Falcon 9 z kapsułą Dragon, przeprowadzony przez SpaceX na zlecenie NASA, przywrócił USA możliwość samodzielnego wysyłania astronautów na orbitę.

Dziś wycofane wahadłowce można oglądać w muzeach. Atlantis trafił do Centrum Kosmicznego im. Kennedy’ego na Florydzie w USA, Endeavour do Kalifornijskiego Centrum Nauki w Los Angeles, a Discovery do National Air and Space Museum pod Waszyngtonem. To tam zakończona 15 lat temu epoka promów kosmicznych została zachowana jako część historii podboju kosmosu.