Zniknął bez śladu. Zdjęcia satelitarne doprowadziły do niezwykłego odkrycia

• Kompleks miał ok. 640 na 750 m i leżał ok. 6 km od centrum Tabrizu.
• Datowanie wskazuje na czasy Safawidów i Kadżarów (XVI–pocz. XX w.).
• Dziś teren zajmują osiedla, ale część warstw może wciąż zalegać pod powierzchnią.

Badacze opisali odnalezienie monumentalnego założenia ogrodowego ok. sześć kilometrów od historycznego centrum Tabrizu. Kompleks o prostokątnym zarysie miał powierzchnię bliską pół kilometra kwadratowego, co czyni go jednym z największych tego typu w regionie. Jak podaje serwis Focus, ustalenia oparto na analizie zdjęć satelitarnych i archiwalnych ujęć lotniczych, które ujawniły czytelny plan dawnych kanałów, zbiorników i osi kompozycyjnych.

Rozmiary ogrodu są imponujące. Jego obrys ma ok. 640 na 750 m. Naukowcy datują odkrycie między XVI a początkiem XX w., czyli w okresie dynastii Safawidów i Kadżarów, kiedy sztuka ogrodowa w Persji rozwijała się najintensywniej. Co znamienne, choć Tabriz od wieków określano mianem "Miasta Ogrodów", o tym konkretnym nie zachowały się żadne pisemne wzmianki.

Przytoczony przez Focu opis założenia wskazuje na formalną, wschodnią fasadę z centralną bramą i okrągłymi narożnikami, co sugeruje reprezentacyjny charakter miejsca. Najciekawszy pozostaje wyraźny podział na dwie strefy: regularną, geometryczną część wschodnią oraz zachodnią, która łączyła proste kanały i baseny z meandrującymi, naturalnymi ciekami. Takie zestawienie ścisłej symetrii z organicznymi formami interpretowane jest jako lokalny, tabriski wariant klasycznych zasad perskich ogrodów, gdzie woda odgrywała rolę centralnego motywu i praktycznego systemu nawadniania.

Rozwinięcie badań pokazało też ciemną stronę historii miejsca. Gwałtowna ekspansja Tabrizu w latach 90. wchłonęła teren dawnego ogrodu; dziś stoją tam bloki, ulice i infrastruktura. Mimo to naukowcy podkreślają, że w zależności od sposobu prowadzenia robót, głębsze warstwy mogą pozostać nienaruszone, co otwiera furtkę do przyszłych wykopalisk. Ewentualne prace byłyby jednak logistycznie skomplikowane i kosztowne.

Jak zaznacza serwis Focus, kontekst światowego dziedzictwa jest tu wyraźny: dziewięć perskich ogrodów w Iranie widnieje na Liście UNESCO, a sam styl oddziałał od subkontynentu indyjskiego po Europę. Identyfikacja pod Tabrizem poszerza wiedzę o skali i różnorodności tej tradycji. Publikacja ukazała się w czasopiśmie "Antiquity" i stanowi mocny argument, że teledetekcja ratuje pamięć o miejscach, które szybko znikają pod warstwami betonu na dynamicznie urbanizującym się Bliskim Wschodzie.

Wnioskiem płynącym z odkrycia jest rosnąca rola archiwalnych zdjęć lotniczych i współczesnych danych satelitarnych w archeologii. W przypadku Tabrizu to właśnie one pozwoliły odtworzyć plan dawnego ogrodu, mimo braku źródeł pisanych i całkowitej transformacji terenu. Badacze liczą, że identyfikacja stanie się impulsem do ochrony i dokumentowania podobnych reliktów krajobrazu kulturowego.

Źródło: focus.pl