Jak Polska stoi z jakością jedzenia na tle innych krajów

Jakość jedzenia to temat, który budzi emocje i często prowadzi do różnych porównań i spekulacji. Wiele osób ma poczucie, że za granicą żywność jest lepsza, mniej przetworzona oraz bardziej naturalna. Z drugiej strony Polska działa w ramach bardzo restrykcyjnych unijnych norm bezpieczeństwa żywności. Aby rzetelnie ocenić, jak wypadamy na tle innych krajów, trzeba przyjrzeć się konkretnym danym dotyczącym składu produktów, sposobu odżywiania oraz zdrowia populacji.

Bezpieczeństwo żywności w Polsce opiera się na wspólnych przepisach Unii Europejskiej, które określają maksymalne poziomy pestycydów, metali ciężkich oraz dodatków do żywności. Każda partia produktów może być kontrolowana pod kątem pozostałości środków ochrony roślin, antybiotyków oraz zanieczyszczeń mikrobiologicznych, takich jak salmonella czy listeria. System obejmuje producenta, przetwórcę oraz handel detaliczny. Normy dla mleka, mięsa, zbóż oraz warzyw są takie same jak w Niemczech, Francji oraz Hiszpanii. Różnice między krajami częściej dotyczą stylu diety niż poziomu formalnej kontroli jakości.

Skład produktów w polskich sklepach jest zróżnicowany i zależy od segmentu cenowego. Obok świeżych warzyw, kasz, strączków oraz nabiału bez problemu można znaleźć żywność ultraprzetworzoną, czyli taką, która zawiera wiele dziwnych dodatków, cukry proste, syrop glukozowo-fruktozowy, wątpliwej jakości tłuszcze oraz wzmacniacze smaku. W wielu popularnych wędlinach zawartość mięsa wynosi około 80 procent, a resztę stanowi woda, sól oraz stabilizatory. W pieczywie pakowanym często też pojawiają się wątpliwe dodatki. Warto czytać etykiety i zwracać uwagę na kolejność składników, ponieważ są one wymieniane według ilości w produkcie.

Strategia odżywiania Polaków opiera się w dużej mierze na produktach zbożowych oraz mięsie. Statystycznie spożycie mięsa przekracza 70 kilogramów rocznie na osobę, z dużym poziomem wieprzowiny oraz drobiu. Jednocześnie spożycie roślin strączkowych jest niskie, często poniżej kilku kilogramów rocznie. Warzywa pojawiają się w jadłospisie regularnie, lecz ich ilość jest raczej mniejsza niż zalecane minimum 400 gramów dziennie. Ryby jada się rzadziej niż dwa razy w tygodniu, co tym samym ogranicza obecność kwasów omega-3, czyli tłuszczów znajdujących się głównie w tłustych rybach morskich. Oznacza to dietę z umiarkowanym spożyciem

białka, dość sporą zawartością tłuszczu nasyconego oraz stosunkowo niskim poziomem błonnika pokarmowego, czyli składnika roślinnego wspierającego pracę jelit. Warto zwrócić uwagę na proporcje na talerzu. Zwiększenie ilości warzyw, pełnoziarnistych zbóż oraz strączków jest w stanie poprawić jakość diety bez radykalnych zmian. Taki sposób odżywiania jest zgodny z zaleceniami, które obowiązują w wielu krajach Europy.

Tłuszcze i cukier w diecie Polaków w dużej części pochodzą ze słodyczy, słodzonych napojów oraz gotowych pyszności. Zalecenia mówią, że wolne cukry nie powinny przekraczać 10 procent energii z diety, czyli około 50 gramów przy diecie 2000 kalorii. Jednak tak naprawdę w życiu codziennym ta ilość jest wyższa. Wiele osób nie liczy cukru dodawanego do napojów oraz obecnego w produktach smakowych. W przypadku tłuszczów sporą ilość mają tłuszcze nasycone obecne w maśle, tłustych serach oraz wyrobach mięsnych. Ich nadmiar nie jest zbyt korzystny. Lepiej wypada olej rzepakowy, oliwa z oliwek, orzechy oraz ryby morskie, ponieważ dostarczają więcej nienasyconych kwasów tłuszczowych. Ważniejsze od skrajnej eliminacji jest poprawienie proporcji.

Ceny żywności w Polsce są zróżnicowane i mocno zależą od sezonu oraz dochodu gospodarstwa domowego. Podstawowe produkty, takie jak ziemniaki, marchew, kapusta, kasza oraz jaja, należą do dość tanich źródeł pożywienia. Droższe są zwykle świeże ryby morskie, dobrej jakości wołowina oraz owoce poza sezonem. Wydatki na żywność są w Polsce większym procentem domowego budżetu niż w wielu krajach Europy Zachodniej. Taka sytuacja wpływa niestety na końcowe wybory zakupowe. Tańsze produkty wysokoprzetworzone często mają niższą cenę w przeliczeniu na kalorie. Planowanie posiłków, wybór sezonowych warzyw oraz porównywanie ceny za kilogram, a nie opakowanie, pomaga poprawić jakość diety bez zwiększania kosztów.

Dane zdrowotne pokazują, że Polska plasuje się w środku europejskich statystyk dotyczących otyłości. Nadmierna masa ciała dotyczy ponad połowy dorosłych, a otyłość rozpoznaje się u około 1/5 populacji. Wskaźniki są niższe niż w Stanach Zjednoczonych, lecz wyższe niż w części krajów południowej Europy. Choroby sercowo-naczyniowe są jedną z głównych przyczyn zgonów. Ich występowanie jest związane z dietą słoną, obdarowaną tłuszczem nasyconym oraz z niską aktywnością fizyczną. W ostatnich latach poprawiła się wykrywalność nadciśnienia oraz cukrzycy typu 2, jednak liczba nowych rozpoznań w dalszym ciągu rośnie wraz z wiekiem społeczeństwa. Wnioski wskazują, że problem dotyczy stylu życia, a nie jedynie jakości produktów w sklepach.

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie składem produktów oraz czytaniem etykiet. Coraz więcej osób zwraca uwagę na zawartość cukru, soli oraz na długość listy składników. Widać większą sprzedaż produktów pełnoziarnistych, napojów bez dodatku cukru oraz roślinnych zamienników mięsa. Jednocześnie zwiększa się popularność żywności wygodnej, czyli gotowych dań oraz przekąsek. Wzrost sprzedaży takich produktów obserwuje się wraz z szybszym tempem życia w większych miastach. Zmiany idą więc w dwóch kierunkach. Część osób poprawia jakość diety, a część wybiera rozwiązania szybkie i przez to wysokoprzetworzone.

Polska pod względem formalnego bezpieczeństwa żywności nie odbiega od innych krajów europejskich. Różnice widoczne są głównie w sposobie komponowania diety oraz stylu życia. Dane zdrowotne pokazują, że mamy dostęp do dobrej jakości produktów, lecz ostateczny efekt zależy od codziennych wyborów. Tak naprawdę to strategia jadłospisu, a nie samo miejsce zakupu, w największym stopniu wpływa na zdrowie.